‘મારી કોઈ મહત્ત્વાકાંક્ષા નથી!:’ આનંદ પંડિત

અમિતાભ બચ્ચન જેમને પોતાના પરિવારના સભ્ય માને છે એવા સફળ અને પાવરફુલ બિઝનેસમેનકૉકટેલ ઝિંદગીસાથે ખુલ્લા દિલે વાત કરે છે

 By- ગીતા માણેક

સીન નં. 1

સમય: 1977નો એક દિવસ

સ્થળ: અમદાવાદ

ચૌદ વર્ષનો એક છોકરો અમદાવાદના આકરા ઉનાળામાં ધોમધખતા તાપમાં થિયેટરની બહાર ઊભો છે. થિયેટર પર હાઉસફુલનું પાટિયું લટકી રહ્યું છે. ટિકિટની કિંમત કરતાં વધુ રૂપિયા આપીને બ્લૅકમાં ટિકિટ ખરીદે તો આખા મહિનાના પૉકેટમની ખતમ થઈ જાય એમ છે. છતાં પોતાના સૌથી ફેવરિટ હીરોની આ ફિલ્મ ’દીવાર’ 42મી વાર જોવા માટે તે પોતાના ગજવામાંના બધા પૈસા આપીને બ્લૅકમાં ટિકિટ ખરીદી લે છે. આ અગાઉ તેના મનમાં અનેકવાર આવેલો વિચાર ફરી ઝબકી જાય છે. અમિતાભ બચ્ચનને પડદા પર તો અનેકવાર જોયા છે, પણ એકવાર રૂબરૂ તેમની ઝલક જોવા મળી જાય તો કેવું સારું! તેમને જીવનમાં એકવાર તો મળવું જ છે.

સીન નં. 2

સમય: જાન્યુઆરી, 2018

સ્થળ: જુહુ, મુંબઈ

જુહુ ખાતેના એનએમઆઇએસના હૉલમાં સેંકડો લોકો બેઠા છે. સ્ટેજ પરથી વક્તવ્યના આરંભમાં જ સ્વયં અમિતાભ બચ્ચન કહે છે, ‘આજે આ કાર્યક્રમમાં મને આમંત્રણ આપવાનું શ્રેય જેમને જવું જોઈએ તેઓ ફક્ત મારા મિત્ર જ નથી પણ એક રીતે અમારા પરિવારના સદસ્ય જ બની ગયા છે…’

અમિતાભ બચ્ચન જેમને ફક્ત પોતાના મિત્ર જ નહીં પણ પરિવારના સભ્ય ગણે છે એ બીજું કોઈ નહીં પણ લગભગ 40 વર્ષ અગાઉ અમદાવાદમાં 42મી વાર ‘દીવાર’ ફિલ્મ જોવા માટે ઊભેલો પેલો છોકરો જ છે. તે આજે મુંબઈમાં લોટસ ગ્રુપના માલિક અને ચૅરમૅન આનંદ પંડિત તરીકે ઓળખાય છે!

બૉલીવુડના મોટાભાગના સભ્યોનાં રહેઠાણ અને ઑફિસ જ્યાં આવેલાં છે એવા મુંબઈના પૉશ વિસ્તાર જુહુમાં જુહુ જિમખાનાની બરાબર સામે આવેલા લોટસ ટાવરની ઑફિસમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે સપ્રમાણ, સુડોળ શરીર ધરાવતા અને તેમની ઉંમર અને સફળતાના માપદંડની સરખામણીમાં ખૂબ જ યુવાન લાગતા આનંદ પંડિતે ઉમળકાભેર સ્વાગત કર્યું. ખૂબ જ ધીર-ગંભીર અને ચીવટપૂર્વક વાત કરતા તેમ જ ખૂબ જ લો-પ્રોફાઇલ રહેવાનું પસંદ કરતા આનંદભાઈએ જ્યારે અમિતાભ બચ્ચને જાહેરમાં તેમને આટલા નિકટના સ્વજન ગણાવ્યા એ વિશે વાત કરી ત્યારે તેમની આંખોમાં એક અલગ જ ચમક હતી.

‘એમાં એવું થયું હતું કે બચ્ચનસાહેબની 75મી બર્થ-ડે નિમિત્તે મેં અમારા યુવક પ્રતિષ્ઠાન વતી એક હજાર બાળકોને હિયરિંગ એઇડ્સ (બહેરી વ્યક્તિઓને સાંભળવામાં મદદરૂપ થાય એવું મશીન) આપવાનું નક્કી કર્યું હતું. અલબત્ત આ અંગે મેં બચ્ચનસાહેબને કંઈ કહ્યું નહોતું, પણ તેમને ખબર પડી તો તેમણે સામેથી જ કહ્યું કે એ હિયરિંગ એઇડ્સ વિતરણના કાર્યક્રમમાં હાજર રહેવું મને ગમશે. આ કાર્યક્રમમાં તેમણે જાહેરમાં મને તેમના પરિવારના સભ્ય સમાન ગણાવ્યો હતો.’ આ બાબતનો આનંદભાઈને કેટલો આનંદ થયો હશે એ વર્ણવતાં તેમણે પોતે જ ફેસબુક પોસ્ટમાં લખ્યું હતું, ‘કાશ! હું પેલા 14 વર્ષના આનંદ પંડિત પાસે પાછો ફરીને તેને કહી શકું કે જો, ઇચ્છાઓ પૂરી પણ થાય છે. કાશ! હું તે નાનકડા આનંદને કહી શકું કે તું ફક્ત અમિતાભ બચ્ચનને મળી જ નથી શક્યો કે ન તો તને ફક્ત તેમની સાથે કામ કરવાનો મોકો મળ્યો, પણ સેંકડો લોકોની સામે તેમણે તને પોતાના પરિવારનો સભ્ય ગણાવ્યો છે. પરમાત્માનો આભાર. નતમસ્તક પણ છું અને ગર્વ પણ અનુભવી રહ્યો છું.’

ફક્ત અમિતાભ બચ્ચન જ નહીં; બૉલીવુડના લગભગ બધા ટોચના સ્ટાર્સ, દિગ્દર્શકો, ગાયકો, સંગીતકારો, નિર્માતાઓ તેમ જ અન્ય સભ્યો સાથે આનંદ પંડિતને ઘરોબો છે. 54 વર્ષ અગાઉ અમદાવાદના સામાન્ય ઔદીચ્ય સહસ્ર બ્રાહ્મણ પરિવારના કમલનયન પંડિત અને ઊર્મિલાબહેનના દ્વિતીય સંતાન આનંદ પંડિતે માત્ર ત્રીસેક વર્ષમાં જ મુંબઈમાં પોતાનું સ્થાન જમાવી દીધું છે. અમદાવાદની એલ. ડી. એન્જિનિયરિંગ કૉલેજમાંથી બી.ઈ.(બૅચલર ઑફ ઇલેકટ્રૉનિક્સ)ની ડિગ્રી મેળવનાર એ વખતનો અતિશય તોફાની સ્ટુડન્ટ અત્યારે મુંબઈનું રિયલ એસ્ટેટ જગત હોય, રાજકીય પક્ષ ભારતીય જનતા પાર્ટી હોય કે હિન્દી ફિલ્મ-ઇન્ડસ્ટ્રી હોય એમ અહીંના પાંચ નહીં પાંચસો મોભીઓમાં પુછાય છે.

હજી ત્રીસેક વર્ષ અગાઉ મુંબઈની ધરતી પર માત્ર અગિયાર હજાર રૂપિયા અને માતા-પિતાના આશીર્વાદ લઈને પગ મૂકનાર આનંદ પંડિત અત્યારે અબજોમાં આળોટે છે. આટલા ઓછા સમયમાં તેમણે બિઝનેસમાં જ નહીં, બૉલીવુડ અને પૉલિટિક્સમાં પણ પોતાનો સિક્કો કઈ રીતે જમાવ્યો એની વાત તેઓ ખૂબ જ આગ્રહ બાદ ‘કૉકટેલ જિંદગી’ સાથે વહેંચવા તૈયાર થયા હતા, કારણ કે તેઓ લાઇમલાઇટમાં રહેનારાઓની નજીક છે પણ પોતે લાઇમલાઇટથી દૂર ભાગતા રહે છે.

તેઓ કહે છે, ‘જન્મે હું બ્રાહ્મણ છું પણ કર્મે વાણિયો એટલે કે વૈશ્ય છું. એન્જિનિયરિંગ કરતો હતો ત્યારે પણ એક બાબત વિશે તો સ્પષ્ટ જ હતો કે હું સ્વતંત્ર મિજાજનો માણસ છું એટલે કોઈના હાથ નીચે કામ તો નહીં જ કરી શકું. એટલે એક વાત તો નક્કી જ હતી કે નોકરી નહીં કરું અને બીજું, અમદાવાદમાં નહીં રહું. મારી કુંડળીમાં શુક્ર બહુ પ્રબળ છે એટલે મુંબઈ જ મને માફક આવે એમ હતું.’

1988માં તેમનાં લગ્ન થયા બાદ થોડા જ મહિનાઓમાં તેઓ પત્ની રૂપા સાથે મુંબઈ આવી પહોંચ્યા. એ વખતે અમદાવાદથી મુંબઈ આવવા માટે ટ્રેનમાં રિઝર્વેશનના પૈસા પણ તેમણે ખર્ચ્યા નહોતા, કારણ કે એ વખતે સેકન્ડ ક્લાસમાં રિઝર્વેશનના ટિકિટદીઠ 22 રૂપિયા આપવા પડતા હતા. ટૂંકી મૂડીમાંથી બન્નેના કુલ મળીને 44 રૂપિયા પણ નહોતા ખર્ચ્યા.

આનંદભાઈ કહે છે, ‘મુંબઈમાં કોઈ સગાંસંબંધીઓ, મિત્રો કે પરિચિતો પણ નહોતાં અને મુંબઈ આવીને શું કામકાજ કરીશ એનું પણ કોઈ આયોજન નહોતું. હા, એક બાબત સ્પષ્ટ હતી કે પથ્થર તોડીને પાણી કાઢી બતાવીશ.’ મુંબઈમાં તો ખાસ કોઈ પરિચિત હતું નહીં, પણ એક જૅપનીઝ મિત્ર ડાયમંડનું કામકાજ કરતો હતો તેની સાથે બિઝનેસ શરૂ કર્યો. હીરાબજારમાં એ વખતે અને આજે પણ ઘણા અંશે જૈનોનું વર્ચસ્વ છે. એમાં આ બ્રાહ્મણે ધીમે-ધીમે વિશ્વાસ સંપાદિત કરવા માંડ્યો. શરૂઆતમાં આનંદભાઈને લાગતું હતું કે તેઓ હીરાના ધંધા માટે અયોગ્ય છે, કારણ કે એ વખતે એમાં બહુ ઓછા વેપારીઓ એવા હતા જેઓ ભણેલાગણેલા હોય. જોકે તેમને આ ધંધા માટે પોતાની જે અયોગ્યતા લાગતી હતી એને જ તેમણે યુએસપી એટલે કે વિશિષ્ટતામાં બદલી નાખી. તેમણે તેમના ભણતરનો ઉપયોગ કર્યો અને અમેરિકા, યુરોપ અને અન્ય દેશોના ડાયમંડના વેપારીઓને દર અઠવાડિયે રિપોર્ટ મોકલવાનું શરૂ કર્યું. એ રિપોર્ટમાં કયા પ્રકારના હીરાના ભાવ શું છે અને ભાવમાં કેવા ફેરફાર થવાની સંભાવના છે એની વિગતોનો રિપોર્ટ મોકલાવવા માંડ્યો. એ જમાનામાં વૉટ્સઍપ, એસએમએસ કે ઈ-મેઇલ તો હતા નહીં અને સાદો ફૅક્સ કરવા માટે પણ 200 રૂપિયા ચૂકવવા પડતા. એ વખતે અઠવાડિયાના 200 રૂપિયા આનંદભાઈ માટે મોટી રકમ હતી, પણ એમ છતાં તેમણે વિદેશના વેપારીઓને નિયમિત રીતે ફૅક્સ કરવા માંડ્યા. વિદેશની આ કંપનીઓને પણ નવાઈ લાગતી કે આ રીતે દર અઠવાડિયે માહિતીસભર રિપોર્ટ કોણ મોકલે છે. આ સિવાય એન્જિનિયર થયેલા આનંદભાઈ વિદેશની કંપનીઓ સાથે સારી રીતે કમ્યુનિકેશન પણ કરી શકતા હતા. આ રીતે તેમણે ધીમે-ધીમે વિદેશી કંપનીઓ સાથે બિઝનેસ શરૂ કરીને હીરાબજારમાં પગપેસારો કરી લીધો. વેપાર-ધંધાની કોઠાસૂઝ લઈને આવેલા આનંદભાઈએ હીરાબજારમાં કામ શરૂ કર્યું એનાં દસ જ વર્ષમાં તો અમેરિકામાં ઑફિસ પણ ઊભી કરી લીધી હતી. તેમની આ સફળતાની એક ચાવી વિશે વાત કરતાં તેઓ કહે છે, ‘સામાન્ય રીતે જો નેવું દિવસે પૈસા ચૂકવવાના હોય અને પૈસાની વ્યવસ્થા ન થઈ શકવાની હોય તો વેપારી 100 દિવસ પછી કહેતો હોય છે કે મને ચુકવણી કરવામાં મોડું થશે, જ્યારે મને જો લાગે કે હું 90મા દિવસે પૈસા ચૂકવી શકું એમ નથી તો હું 80મા દિવસે જ કહી દેતો કે અમુક કારણસર મને પૈસા ચૂકવવામાં મોડું થશે એટલે સામેની વ્યક્તિને મારા પર ભરોસો આવતો.’

હીરાબજારમાં તેમનો સિતારો ચમકી રહ્યો હતો અને સાથે-સાથે શૅરબજારમાં પણ તેમનું કામકાજ જામવા માંડ્યું હતું ત્યારે એમાં જ ઠરીઠામ થઈ જવાને બદલે તેમણે આ બન્નેમાંથી બહાર નીકળી જવાનો નિર્ણય લઈ લીધો હતો. એ વખતે કદાચ ઘણા લોકોને તેમનો આ નિર્ણય બેવકૂફીભર્યો લાગ્યો હશે, પણ આનંદ પંડિત કહે છે, ‘અમદાવાદમાં હતો ત્યારે જ મેં નક્કી કરી લીધું હતું કે રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રમાં જ કામ કરવું છે. હીરાના વેપાર અને શૅરબજાર બન્નેમાંથી બહાર નીકળી હવે નવું શું કરવું અને કઈ રીતે કરવું એ માટે મેં એક વર્ષ ‘સેબેટિકલ’ (વિરામ) લઈ લીધો.’ આ એક વર્ષના ગાળામાં તેમણે જે ચિંતન કર્યું એમાં તેમને ખ્યાલ આવ્યો કે હીરાનો બિઝનેસ કે અન્ય કોઈ બિઝનેસમાં પણ માલ પહોંચાડ્યા પછી 180 દિવસે કે દરેક ધંધાના ધારાધોરણ મુજબ અમુક દિવસ પછી જ પૈસાની ચુકવણી થાય છે. તેઓ કહે છે, ‘માની લો કે અમેરિકાની કોઈ કંપની સાથે મેં સોદો કર્યો હોય અને એ પાર્ટી ઊઠી જાય તો મને ચિંતા થાય કે મારા પૈસા તો મળશે કે નહીં, પણ રિયલ એસ્ટેટ કદાચ એકમાત્ર એવો ધંધો છે જેમાં ગ્રાહક પૈસા પહેલાં આપે છે અને તેને માલ પછી મળે છે. અહીં વેપારી ગ્રાહકના પૈસાથી કામ કરે છે.’ પૂરતો વિચાર કર્યા પછી તેમણે પોતાની ડાયમંડ કંપની ઇઝરાયલની એક તેમની જ હરીફ કંપનીને વેચી નાખી.

આનંદભાઈ કહે છે, ‘જે વખતે મેં હીરાનો વેપાર અને શૅરબજારને બાય-બાય કર્યું ત્યારે હકીકતમાં તો વધુ ને વધુ લોકો શૅરબજાર ભણી દોટ મૂકી રહ્યા હતા અને રિયલ એસ્ટેટમાં મંદી હતી. જ્યાં લોકો દોડીને જતા હોય ત્યાંથી બહાર નીકળી જવું અને જ્યાં કોઈ ન હોય ત્યાં પ્રવેશવું એ મારો નિયમ હતો. મેં મારી એ વખતની સાડાચાર કરોડની મૂડી સાથે રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રે પ્રવેશ કર્યો. મંદી હોવાને કારણે હું બહુ જ ઓછી કિંમતે જુહુમાં એક પ્લૉટ લઈ શક્યો. એ પ્લૉટ એટલે આ જ જગ્યા જ્યાં આપણે બેઠા છીએ.’ મુંબઈમાં મોકાની કહી શકાય એવી જુહુ ખાતેની આ આખી ઇમારતમાં તેમની ઑફિસ છે અને એેના ભવ્ય પેન્ટહાઉસમાં તેઓ રહે છે.

જોકે 2001ની સાલમાં તેમણે આ પ્લૉટ પર ઇમારત બનાવવાનું નક્કી કર્યું ત્યારે તેમની પાસે કોઈ સારો આર્કિટેક્ટ રોકવાના કે પ્લાન બનાવડાવવાના પણ પૈસા નહોતા એટલે આ બધું તેઓ જાતે શીખ્યા. મકાન બાંધવાના નિયમો વિશે બધું વાંચ્યું અને જાણકારી મેળવી પછી જાતે જ આખો પ્લાન તૈયાર કર્યો. ટોળાને ન અનુસરવું અને પોતાનો અલગ જ માર્ગ કંડારવો એ આનંદ પંડિતની પહેલેથી જ વિશિષ્ટતા રહી છે. આનંદભાઈ કહે છે, ‘આ પહેલું મકાન બાંધ્યું ત્યારથી અત્યાર સુધી મેં હંમેશાં એ જ બાબત પર સૌથી વધુ ધ્યાન આપ્યું છે કે જો હું ગ્રાહક હોઉં તો મારી આવશ્યકતા કે માગણી શું હોય.’ એ જમાનામાં ફ્લૅટમાં વિશાળ રૂમ, સુવિધાજનક બાથરૂમ, મૉડ્યુલર કિચન, નોકરો માટેનો અલગ રૂમ-બાથરૂમ વગેરે આપવાનો ટ્રેન્ડ તેમણે શરૂ કર્યો. તેઓ કહે છે, ‘મોટા ભાગના બિલ્ડરો માત્ર કૉન્ટ્રૅક્ટર્સ બનીને રહી જાય છે. મતલબ કે જમીનનો પ્લૉટ ખરીદે અને કોઈ આર્કિટેક્ટને સૂચના આપી દે કે આ કમર્શિયલ બિલ્ડિંગ બનાવવાનું છે અથવા 2-3 બેડરૂમવાળા ફ્લૅટ બનાવવાના છે અને આર્કિટેક્ટ ડિઝાઇન આપે એ રીતે બિલ્ડિંગ બાંધી નાખે, પરંતુ હું જ્યારે પ્લૉટ લઉં છું ત્યારે સ્પષ્ટ હોઉં છું કે આમાં હું શું કરવા માગું છું. એ આખી ઇમારતનું ડિઝાઇનિંગ હું જાતે કરું છું. હું તમને બૉલીવુડનું ઉદાહરણ આપીને આખી વાત સમજાવું. સામાન્યપણે કોઈ પણ ફિલ્મમાં નિર્માતા-દિગ્દર્શક અને અભિનેતાઓ તેમ જ અન્ય કલાકાર-કસબીઓની ટીમ હોય છે. દિગ્દર્શક હીરો-હિરોઇનને કે અન્ય પાત્રો માટે કોને લેવા કે કયા લોકેશન પર શૂટિંગ કરવું એ જ વિચારે છે. નિર્માતા આર્થિક બાબતો વિશે વિચારતો રહે છે. પણ રાકેશ રોશન, યશરાજ, કરણ જોહર એ માત્ર દિગ્દર્શક કે નિર્માતા નથી પણ તેઓ ફિલ્મમેકર હોય છે. ફિલ્મની નાનામાં નાની બાબતથી માંડીને કલાકારો, સંગીત તેમ જ દરેક કળાત્મક અને નિર્માણ, વિતરણ એ બધી બાબતો વિશે પણ તેઓ વિચારે છે. રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રે હું માત્ર બિલ્ડર કે કૉન્ટ્રૅક્ટર નહીં, પરંતુ મેકર પણ રહ્યો છું.’

સામાન્યપણે આપણને સતત કહેવામાં આવે છે કે આ માર્કેટિંગનો યુગ છે. કોઈ પણ પ્રોડક્ટની જાહેરાતો, એના વિશેની માહિતી અખબારો-મૅગેઝિનોમાં જાહેરખબરો, હોર્ડિંગ્સ, સોશ્યલ મીડિયા, એસએમએસ, ઈ-મેઇલ કે વૉટ્સઍપ દ્વારા ગ્રાહકોના માથે મારવામાં આવતી હોય છે. એ રીતે પોતાની પ્રોડક્ટ વેચવા માટે બધા મચી પડ્યા છે, એવામાં આ સત્તર વર્ષમાં 25થી વધુ પ્રોજેક્ટ પૂરા કરીને પોતાની શરતે એ વેચી ચૂકેલા આનંદભાઈ કહે છે, ‘તમે કદાચ નહીં માનો પણ લોટસ ગ્રુપની કોઈ વેબસાઇટ નથી. અમે ક્યારેય કોઈ અખબાર, મૅગેઝિન કે અન્ય કોઈ મીડિયામાં અમારા પ્રોજેક્ટ વિશે એકપણ જાહેરખબર નથી આપી. અમારે ત્યાં કોઈ પણ વ્યક્તિ પૈસા લઈને આવે એટલે અમે તેને ફ્લૅટ કે ઑફિસ નથી વેચતા. અમારા ફ્લૅટ કે ઑફિસ ‘આમંત્રિતો’ને જ વેચવામાં આવે છે. જેને અમે જગ્યા વેચીએ તે એની પૂરતી કાળજી લેશે કે નહીં, મેઇન્ટેનન્સ ચૂકવવામાં ઠાગાઠૈયા નહીં કરે એવી બધી પાત્રતા જોયા પછી જ તે વ્યક્તિને અમે ફ્લૅટ વેચીએ છીએ.’ બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો આનંદ પંડિત પોતાની શરતે બિઝનેસ કરે છે. તેમના ગ્રુપે મોટા ભાગના પ્રોજેક્ટ જુહુ-અંધેરી વિસ્તારમાં જ કર્યા છે. તેમને ’બૉલીવુડના બિલ્ડર’ કહી શકાય એટલી હદે તેમના ગ્રાહકોમાં બૉલીવુડના કલાકારો છે. તેઓ જે રીતે ડિઝાઇનિંગ કરે છે એ બૉલીવુડના કલાકારોને પણ પસંદ આવે છે. શત્રુઘ્ન સિંહાનો ‘રામાયણ’ બંગલો હોય, હૃતિક રોશનનું ખંડાલાનું ફાર્મહાઉસ હોય કે મીરા રોડમાં જિતેન્દ્રની જમીન હોય, એ બધા પર બાંધકામ માટેની ડિઝાઇન આનંદ પંડિત જાતે જ કરે છે. તાજેતરમાં અમિતાભ બચ્ચનના ‘જલસા’ બંગલોનું રિનોવેશન થવાનું છે. એનું ડિઝાઇનિંગનું કામ પણ અમિતાભ બચ્ચને આનંદભાઈને જ સોંપ્યું છે. હકીકતમાં તો રિયલ એસ્ટેટ સંબંધિત મૂડીરોકાણ હોય કે અન્ય કોઈ પણ નિર્ણય લેવાનો હોય એ આનંદ પંડિતને પૂછ્યા વિના ન લેવો એવી સૂચના અમિતાભ બચ્ચને તેમના પરિવારને આપી રાખી છે.

બૉલીવુડની ભાગ્યે જ કોઈ એવી હસ્તી હશે જેણે ક્યાં તો આનંદ પંડિત પાસેથી ઑફિસ કે ફ્લૅટ ન ખરીદ્યો હોય અથવા તેમના પ્રોજેક્ટમાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ન કર્યું હોય. મકાન-બાંધકામમાં સર્જનાત્મકતા લાવવાનું શ્રેય આનંદ પંડિતને ફાળે જાય છે અને એટલે જ આ સંદર્ભે એક યા બીજા કારણસર મુંબઈની ફિલ્મ-ઇન્ડસ્ટ્રીના સર્જકોનો આનંદ પંડિત સાથે પનારો પડે જ છે. તેમની કામ કરવાની ઢબ, સંબંધો બાંધવાની અને સાચવવાની કળાને લીધે બૉલીવુડના ઘણાબધા લોકો તેમની નજીક છે.

આનંદભાઈ કહે છે, ‘થોડા વખત પહેલાં મારી દીકરી આશકાનાં ઉદયપુરમાં લગ્ન હતાં. એમાં સંગીતના કાર્યક્રમનું આયોજન કર્યું હતું. એ માટે મેં સોનુ નિગમનો સંપર્ક કર્યો અને તેને પૂછ્યું કે આ કાર્યક્રમ માટે તું કેટલા પૈસા લઈશ. તો સોનુ નિગમ નારાજ થઈ ગયો હતો. તેણે કહ્યું કે પૈસા આપશો તો હું કાર્યક્રમ માટે નહીં આવું. એક પણ રૂપિયો લીધા વિના તેણે કાર્યક્રમ કર્યો હતો. જિતેન્દ્ર અને રાકેશ રોશનને પણ મેં લગ્નમાં આમંત્રણ આપ્યું હતું. મેં જ્યારે તેમની વ્યવસ્થા અંગે વાતચીત કરવા તેમનો સંપર્ક કર્યો ત્યારે તેમણે મને તેમની વ્યવસ્થા તો ન જ કરવા દીધી પણ સામેથી કહ્યું કે અમે આવીશું અને બારાતનું સ્વાગત પણ કરીશું. દરવાજે ઊભા રહીને તેમણે જાનૈયાઓનું સ્વાગત કર્યું હતું.’

જેમની એક ઝલક જોવા સિનેચાહકો તલપાપડ હોય છે એવી વ્યક્તિઓનો આનંદ પંડિતના ચાહકોમાં સમાવેશ થાય છે, કારણ કે જ્યારે તેઓ મુશ્કેલીમાં હોય છે ત્યારે આનંદ પંડિત તેમની બાજુમાં ઊભા રહેવામાં ખચકાતા નથી. ‘ફક્ત ‘પદ્માવત’ ફિલ્મના વિવાદ વખતે નહીં પણ ‘રામલીલા’ ફિલ્મ વખતે પણ હું સંજય લીલા ભણસાલીની સાથે રહ્યો હતો. ‘રામલીલા’ ફિલ્મના વિવાદ વખતે તો 300-400 લોકોનું ટોળું સંજયભાઈના ઘરે પહોંચી ગયું હતું. એ વખતે તેઓ અહીં મારી ઑફિસે આવ્યા હતા. તેમને અહીં બેસાડીને હું જાતે એ લોકોનો સામનો કરવા ગયો હતો.’ આનંદભાઈ કહે છે.

રિયલ એસ્ટેટ, બૉલીવુડ ઉપરાંત આનંદ પંડિત રાજકારણમાં પણ સક્રિય રહ્યા છે. તેઓ કહે છે, ‘અમદાવાદમાં હતો ત્યારથી જ હું ભાજપ સાથે સંકળાયેલો હતો. હરેન પંડ્યાની રાજકીય વિચારસરણીથી હું પ્રભાવિત હતો. મારા પિતાને નરેન્દ્રભાઈ (મોદી) સાથે નિકટના સંબંધો હતા અને ત્યાર પછી હું પણ તેમની સાથે સંકળાયેલો રહ્યો. નરેન્દ્રભાઈને હું મારા રાજકીય ગુરુ માનું છું. કોઈ પણ કાર્ય તેઓ જેટલા ફોકસ્ડ રહીને કરે છે એ રીતે કામ કરતા મેં ભાગ્યે જ કોઈને જોયા છે. મને લાગે છે કે તેમની સફળતાનું આ સૌથી મોટું કારણ રહ્યું છે. ઉપરાંત તેમનું રાજકારણ નિર્ણયાત્મક રહ્યું છે.’

જે જમાનામાં આનંદ પંડિત ભાજપ સાથે સંકળાયા ત્યારે એ કંઈ આજે છે એટલો મોટો રાજકીય પક્ષ નહોતો, પણ કદાચ જે સૂઝબૂઝ તેમણે બિઝનેસમાં વાપરી એ જ રાજકીય ક્ષેત્રે પણ કામ કરી હોય એવું લાગી રહ્યું છે. આનંદ પંડિત મહારાષ્ટ્ર ભાજપમાં લાંબો સમય સુધી ખજાનચી અને 1995માં મહારાષ્ટ્રમાં શિવસેના-ભાજપ સરકાર વખતે ઑલ ઇન્ડિયા કૉમર્સ સેલના કન્વિનર રહી ચૂક્યા છે. છેલ્લા પંદર વર્ષથી તેઓ બૅન્ક ઑફ મહારાષ્ટ્ર, સિન્ડિકેટ બૅન્ક, હુડકોના વગેરેના ડિરેક્ટર રહ્યા છે. કોઈ પણ નાણાકીય સંસ્થામાં સળંગ પંદર વર્ષ સુધી ડિરેક્ટરપદ પર રહેનાર તેઓ એકમાત્ર ભારતીય છે.

રિયલ એસ્ટેટ અને રાજકીય ક્ષેત્રે તેમણે સફળતા પ્રાપ્ત કરી જ છે, પણ તેમનામાં રહેલા દૂરંદેશી બિઝનેસમૅનનું માનવું હતું કે હિંદુસ્તાનમાં મનોરંજન ક્ષેત્રે ખૂબ જ મોટો અવકાશ છે. આ જ કારણથી તેમણે ફિલ્મનિર્માણ ક્ષેત્રે પણ ઝંપલાવ્યું છે. આમ તો તેઓ 40થી વધુ ફિલ્મો સાથે ફાઇનૅન્સરથી માંડીને નિર્માતા, વિતરક વગેરે તરીકે સક્રિય રહ્યા છે; પણ 2004ની સાલમાં ગૌતમ અધિકારી સાથે ‘વઝહ’ ફિલ્મથી રીતસર નિર્માણ શરૂ કર્યું. ત્યાર પછી તો ‘પ્યાર કા પંચનામા’, ‘ગ્રેટ ગ્રાન્ડ મસ્તી’, ‘ટોટલ ધમાલ’, ‘સરકાર-3’ જેવી ફિલ્મો બનાવી. આનંદ પંડિત કહે છે, ‘ભારતમાં એન્ટરટેઇન્ટમેન્ટ એટલે કે મનોરંજન ક્ષેત્રે વિકાસની બહુ જ શક્યતાઓ છે. અત્યારે આપણે ત્યાં વર્ષની 250-300 ફિલ્મો બને છે, પણ 1000 ફિલ્મો માટેનો દર્શકવર્ગ છે. આપણે ત્યાં અત્યારે 2000 જેટલા મલ્ટિપ્લેક્સ છે, જ્યારે ચીનમાં લગભગ આપણાથી થોડી વધુ વસતી હોવા છતાં 32,000 મલ્ટિપ્લેક્સ છે. આ બિઝનેસ ભવિષ્યમાં ખૂબ વધશે એ અંગે બેમત નથી.’

તમારી સફળતાનું રહસ્ય શું છે? એવા પ્રશ્નના જવાબમાં અમદાવાદથી અગિયાર હજાર રૂપિયાની મામૂલી મૂડીથી ધંધો શરૂ કરનાર આનંદ પંડિત પોતાના સંઘર્ષની ગાથાને આલંકારિક કે મોટા-મોટા શબ્દોથી વર્ણવતા નથી અથવા પોતાની હોશિયારીના ફાંકા પણ મારતા નથી. ઊલટું તેઓ કહે છે, ‘મારી સફળતામાં 99 ટકા પ્રારબ્ધ છે અને એક ટકો મારો પુરુષાર્થ. જો કાબેલિયતથી જ સફળ થઈ શકાતું હોત તો મારાથી વધુ હોશિયાર લોકો રસ્તા પર રખડતા મળી આવશે. પૂર્વજન્મનાં સદ્કર્મો, વડીલોના અને શિક્ષકોના આશીર્વાદ, વાસ્તુ વગેરેનું યોગ્ય સંયોજન જ મારી સફળતાનું કારણ છે.’

તેઓ તો કહે છે, ‘હકીકતમાં હું કંઈ ‘કામ’ કરતો જ નથી. સવારના નવથી રાતના દસ સુધી હું જે કંઈ કરું છું એ મારા માટે મોજ છે, મારો શોખ છે અને એટલે જ મને એનો ક્યારેય કંટાળો આવતો નથી.’ જોકે તેઓ આટલા કાર્યરત રહી શકે છે; રિયલ એસ્ટેટ, રાજકારણ કે બૉલીવુડમાં સફળતાનાં શિખરો સર કરી રહ્યા છે કારણ કે તેઓ શારીરિક રીતે ચુસ્ત છે. દરરોજ સવારના અડધો કલાક યોગાસન, દોઢ કલાક જિમમાં એક્સરસાઇઝ કરે છે. તેમના સ્વાસ્થ્યનું એક રહસ્ય એ પણ છે કે બૉલીવુડના કલાકારોની નિકટ હોવા છતાં તેમણે શરાબ, સિગારેટ, પાન-તમાકુ કે કોઈ પણ વ્યસનને પોતાની નજીક ફરકવા પણ દીધાં નથી. તેઓ કહે છે, ‘મારા ઘરમાં અત્યાધુનિક બાર અને શ્રેષ્ઠ શરાબ છે. હું પાર્ટી આપું ત્યારે મારા મિત્રોને સારામાં સારો શરાબ પિવડાવવામાં કોઈ કસર રાખતો નથી, પરંતુ મેં ક્યારેય એ ચાખ્યો પણ નથી. પાર્ટીઓમાં મારા હાથમાં કાયમ ઍપલ જ્યુસ જ હોય છે.’ મિત્રોને શરાબ પીરસવામાં છોછ ન રાખતા આ બ્રાહ્મણમાંથી કર્મે વણિક બનેલા આનંદ પંડિત પોતે તો માંસાહાર કરતા નથી જ બીજાઓને પીરસતા પણ નથી.

‘જે કંઈ થવાનું છે એને તમે રોકી શકવાના નથી તો જે પરિસ્થિતિ સામે આવે એનો સામનો કરો’ એ મંત્ર તેમને તનાવમુક્ત રાખે છે. આનંદભાઈ ઈશ્વરમાં માને છે પણ કોઈ એક પંથ અથવા સંપ્રદાયને કટ્ટરતાથી અનુસરતા નથી. તેઓ કહે છે, ‘હું અજમેર પણ જાઉં અને તિરુપતિ બાલાજીનાં પણ ભાવપૂર્વક દર્શન કરું. સિદ્ધિવિનાયક પણ જાઉં અને મહુડીનાં જૈન મંદિરોમાં પણ નમન કરું છું. દરરોજ સવારે વીસ મિનિટ ઈશ્વરનું સ્મરણ કરું છું;પણ કોઈ ચોક્કસ પંથને કે ગુરુને અનુસરતો નથી. હું જે કંઈ પણ શીખ્યો છું એ મારી પોતાની અંત:સ્ફુરણાથી અને અનુભવો પરથી.’

તેઓ જો કોઈ વ્યક્તિથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા હોય તો તે તેમના પિતા કમલનયન પંડિતથી. એ જ કારણ છે કે તેમના બિઝનેસ હાઉસનું નામ તેમણે ‘લોટસ’ રાખ્યું છે. ‘મારા પિતાએ મને શીખવેલા સિદ્ધાંતો પર ચાલીને હું સફળ થયો છું. તેઓ હંમેશાં કહેતા કે જ્યારે તમે પૈસા ઉછીના લો છો ત્યારે એના પર વ્યાજ ચોવીસ કલાક ચડે છે, પણ તમે કામ તો ફક્ત બાર કલાક જ કરી શકો છો. તમને કદાચ માન્યામાં નહીં આવે કે હીરાના વેપારથી માંડીને રિયલ એસ્ટેટ કે ફિલ્મનિર્માણ કોઈ પણ બિઝનેસમાં મેં ક્યારેય એક પૈસાની પણ લોન વ્યાજ પર લીધી નથી.’

મોટાભાગે સફળ વ્યક્તિઓ સમાજ તરફની તેમની જવાબદારીને અવગણતી હોય છે, પણ આનંદ પંડિત એમાં પણ ચૂકતા નથી. તેમણે લગભગ 1000 જેટલા વિદ્યાર્થીઓને દત્તક લીધા છે એટલે કે તેમના ભણતરનો બધો ખર્ચ તેઓ જાતે જ ઉપાડે છે અને એ સિવાય પણ અનેક જગ્યાએ ચૅરિટી કરતા રહે છે.

જે પણ ક્ષેત્રમાં તેઓ પ્રવેશ્યા ત્યાં તેમણે સફળતાનાં શિખરો સર કર્યા પછી હવે તેમની મહત્ત્વાકાંક્ષા શું છે એવા પ્રશ્નના જવાબમાં આનંદભાઈ કહે છે, ‘મારી કોઈ મહત્ત્વાકાંક્ષા નથી. મારે સુંદર જીવન જીવવું છે. મને ગમે છે એ કામ કરવું છે. મને ટ્રાવેલિંગનો પણ બહુ શોખ છે એટલે જુદી-જુદી જગ્યાએ ફરવું છે.’

આનંદ પંડિત જેને નસીબની બલિહારી કહે છે એના પ્રતાપે તેમના પરિવારમાં પ્રેમાળ પત્ની રૂપા, બે દીકરીઓ આશકા, ઐશ્વર્યા અને દીકરો રુદ્રતેજ છે. તેઓ કહે છે, ‘હું માનું છું કે સફળતાનો કોઈ વિકલ્પ નથી અને એટલે જ મારા સંપર્કમાં આવનારાઓને કહું છું કે કાં તો મારું નેતૃત્વ કરો, કાં મને અનુસરો અને નહીં તો મારા માર્ગમાંથી હટી જાઓ.’

 

કૉકટેલ ઝિંદગી
કૉકટેલ ઝિંદગી

કૉકટેલ ઝિંદગી - ગુજરાતી પત્રકારત્વમાં ઈન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ધરાવતું સૌપ્રથમ લાઈફ સ્ટાઈલ મેગેઝીન.

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.

‘Cocktail Zindagi’ is not just a publication, it is a journey in itself in which you play an important character. We work to bring you stories not only from the crème de la crème but also from the grass root level.We also write content that portrays the beautiful shades of life, thus the name ‘Cocktail Zindagi’.