રંગીલું, મોજીલું, મસ્તીભર્યું શહેર મ્યુનિક

By  સંગીતા જોશીડૉ.સુધીર શાહ

‘બહુ બિયર ઢીંચતો નહીં.’

જર્મનીના મ્યુનિક શહેરમાં 12 ઑક્ટોબર, 1810થી શરૂ થયેલા અને દર વર્ષે ઊજવાતા ‘બિયર ફેસ્ટિવલ’માં અમે ભાગ લેવા જતા હતા. હોટેલમાંથી નીકળીને ફેસ્ટિવલના ગ્રાઉન્ડ પર પહોંચતાં સુધીમાં સંગીતાએ ઉપરનું વાક્ય નહીં-નહીં તોય દસ વાર કહ્યું.

‘સંગી, તને ખબર છે? જર્મનીમાં આવેલી બારસો બ્રુવરીમાં પાંચ હજાર જુદી-જુદી જાતના બિયર બનાવવામાં આવે છે! આમાં 1870માં સૌપ્રથમ બનાવવામાં આવેલો ‘પિલ્સનર’, જે ‘પિલ્સ’ તરીકે પણ ઓળખાય છે એ સૌથી વધુ પૉપ્યુલર બિયર છે.’ બિયર વિશે પોતાનું જ્ઞાન પ્રદર્શિત કરતાં સુધીરે કહ્યું.

‘આ બિયર ફેસ્ટિવલ ક્યારે અને કેવી રીતે શરૂ થયો?’ છેક મુંબઈથી મ્યુનિક આવ્યા બાદ તે જે ફેસ્ટિવલમાં ભાગ લેવા આવી હતી એના વિશે પોતાનું અજ્ઞાન પ્રદર્શિત કરતો સવાલ સંગીતાએ કર્યો.

‘ક્રાઉન પ્રિન્સ લુડવિક કાર્લ ઑગસ્ટ, જે પાછળથી કિંગ લુડવિક પહેલાના નામથી જાણીતો થયો, એ હિલ્ડબર્ગની પ્રિન્સેસ થેરેસાને 12 ઑક્ટોબર, 1810ના દિવસે પરણ્યો. તેના માનમાં મ્યુનિક શહેરના રહેવાસીઓને ત્યાંના રાજાએ એક જબરદસ્ત પાર્ટી આપી. શહેરનાં બધાં જ ચર્ચના ઘંટો વગાડવામાં આવ્યા, તોપો ફોડવામાં આવી. બધા લોકોએ ઉજવણીમાં ભાગ લીધો. બધા જ નાચ્યા. બધાએ ગીતો ગાયાં.’

‘બીજા દિવસે એટલે કે 13 ઑક્ટોબરના દિવસે શહેરીજનોએ તેમનાં ઘરોને એ નવપરિણીત દંપતીના માનમાં શણગાર્યાં. એ જસાંજના શહેરનાં ચોગાનોમાં લાકડાનાં ટેબલોઅને ખુરશીઓ મૂકવામાં આવી. એના પર રાજાના ભોજનાલયમાંથી શહેરીજનો માટે ખાણું અને પીણું પીરસવામાં આવ્યું. આખું શહેર એ સાંજના જર્મન ભાષામાં ‘ચિયર્સ’ માટે જે શબ્દ વપરાય છે એ ‘પ્રોસ્ટ’ના નાદથી ગાજી ઊઠ્યું. બિયરની લહાણી કરવામાં આવી. મ્યુનિક શહેરના લોકોએ પેટભરીને બિયર પીધો. 32,065 પાંઉ, 73,306 ભૂંજવેલા અને 8120 તળેલા સૉસેસીઝ, 80 ઘેટાં, 3992 પાઉન્ડ ચીઝ, 4 હેક્ટો લિટર વાઇન અને 232 હેક્ટો લિટર બિયરનો મ્યુનિકની પ્રજાએ એ સાંજના ખુરદો બોલાવી દીધો. 150 જેટલા મ્યુઝિશિયનોએ શહેરવાસીઓને સંગીતના તાલે ડોલાવ્યા.મ્યુનિકની જેલના કેદીઓને એ સાંજના કારાવાસમાં જ્યાફત માણવા મળી. એ રાત્રિએ અનેક નાગરિકોએ તેમના ઘરે જવાની ઇચ્છા ન દર્શાવી. રાજકુટુંબે તેમને પીરસેલો બિયર તેમણે પીધે જ રાખ્યો. તેમણે રાત્રિ શહેરનાં ચોગાનોમાં જ વિતાવી. એ પછી 15 ઑક્ટોબરના દિવસે અમીર-ઉમરાવો માટે ખાસ ઑપેરા અને નૃત્યોના પ્રોગ્રામો યોજવામાં આવ્યા. 17 ઑક્ટોબરે લશ્કરના ઘોડેસવારોએ મ્યુનિકના રહેવાસીઓ માટે ઘોડદોડની રેસ યોજી. મ્યુનિક શહેરના અનેક રઈસોએ એ રેસમાં ભાગ લીધો. રાજવી કુટુંબોએ એક ખાસ બાંધેલા પૅવિલિયનમાં બેસીને રેસ નિહાળી.’

‘આ તો રાજકુંવરનાં લગ્નની ઉજવણી થઈ, પણ દર વર્ષે ભરાતો બિયર ફેસ્ટિવલ કઈ રીતે શરૂ થયો?’ સંગીતાએ તેનો પ્રશ્ન ફરી પૂછ્યો.

‘બીજા વર્ષે એટલે કે 1811માં આગલા વર્ષે ઑક્ટોબર મહિનામાં યોજાયેલી ઉજવણીનું પુનરાવર્તન કરાયું. એ વર્ષની ઉજવણીમાં એક ‘ઍગ્રિકલ્ચરલ એક્ઝિબિશન’નો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો. જે ખેડૂતોનાં ઘોડા, ગાય-બળદ અને અન્ય પ્રાણીઓ સૌથી વધુ સશક્ત હોય એમને ઇનામો આપવામાં આવ્યાં. પશુઓને ખરીદવા-વેચવા માટે એક માર્કેટ ઊભી કરવામાં આવી.એમાં એ વર્ષે 1206 પ્રાણીઓ વેચાવા માટે મુકાયાં હતાં.ત્યાર બાદ ઘોડાની રેસ અને ઍગ્રિકલ્ચરલ એક્ઝિબિશન ટ્રેડિશન બની ગયાં. 1812માં ખેતરમાં કામ કરતા મજૂરો અને ઘરમાં કામ કરતી નોકરાણીઓને યુવરાજના હસ્તે માનપત્ર અને ચંદ્રકો આપવામાં આવ્યાં. 1815માં કસરતના ખેલો તેમજ માનવોની દોડનો આ ઉજવણીમાં ઉમેરો કરવામાં આવ્યો. શહેરની આગળ પડતી વ્યક્તિઓને પણ માનપત્ર આપવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું. એ પછી 1816માં ‘ઑક્ટોબર ફેસ્ટિવલ’માં ‘બર્ડ શૂટિંગ’ દાખલ કરવામાં આવ્યું. લાકડાનાં બનાવેલાં પક્ષીઓની પાંખો એક પછી એક બંદૂકની ગોળીથી વીંધી નાખવાની સ્પર્ધા યોજવામાં આવી. જેઓ નિશાનબાજીમાં એક્કા હતા તેમને ઇનામ આપવામાં આવ્યાં. સૌપ્રથમ યોજાયેલી આ સ્પર્ધામાં મ્યુનિકનો યુવરાજ વિજેતા નીવડ્યો હતો…’

‘ખરેખર યુવરાજ નિશાનબાજીમાં એક્કો હતો કે તે યુવરાજ હતો એટલે તેને વિજેતા જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો?’ સુધીરની વાતને અટકાવતાં સંગીતાએ તેની શંકા પ્રદર્શિત કરી.

‘સંગીતા, આ બધું મેં ઑક્ટોબર ફેસ્ટ માટે વાંચ્યું છે એના આધારે તને કહું છું. તે યુવરાજ હતો. રાજવી ઘરાનાનો હતો. નિશાનબાજીમાં તો તે એક્કો હોય જ. તું આવી ખોટી-ખોટી શંકાઓ ઊભી કરીને મને ડિસ્ટર્બ ન કર. ઑક્ટોબર ફેસ્ટ વિશે જાણવું હોય તો ચૂપચાપ હું જે કહું છું એ સાંભળ્યા કર.’

‘અચ્છા… અચ્છા, હવે વચ્ચે નહીં બોલું.મને ખબર છે કે હું તને સવાલ કરું છું એમાં તારો અહમ્ ઘવાય છે. પતિદેવોને તેમની પત્ની પ્રશ્ન કરે એ ક્યારેય ગમતું નથી હોતું.’ સંગીતાએ કટાક્ષમાં કરેલા આ કથનનો જવાબ ન આપતાં સુધીરે ઑક્ટોબર ફેસ્ટ વિશે માહિતી વધુ માહિતી આપવા માંડી, ‘એ પછી 1817માં આ ફેસ્ટિવલમાં જૂગટું દાખલ થયું. ‘ધ હાર્બર ઑફ ફૉર્ચ્યુન’ નામની આ રમતમાં જાતજાતની ચીજો ખરીદનારાઓને નસીબ સારું હોય તો ઈનામ મળતું. આમાંથી જે નફો થાય એ ચૅરિટીમાં આપી દેવામાં આવતો. 1947માં આ ‘ધ હાર્બર ઑફ ફૉર્ચ્યુન’ સંસ્થાને રેડક્રૉસે લઈ લીધી. 1818માં ઑક્ટોબર ફેસ્ટિવલની ઉજવણીના સ્થળમાં ‘મૅરી-ગો રાઉન્ડ’ અને હીંચકાઓ મૂકવામાં આવ્યાં. લાકડાનાં બનાવેલાં નાનાં-નાનાં બૂથમાં બિયર વેચાવા લાગ્યો. સાથે-સાથે બ્રેડ, ફળો, ચીઝ, સૉસેસીઝ, વઘારેલી માછલી આ બધું પણ વેચાવા માંડ્યું. આજુબાજુ મૂકેલા લાકડાના બાંકડા પર બેસી મ્યુનિકવાસીઓ મોજમજા કરવા લાગ્યા. ‘ઑક્ટોબર ફેસ્ટ’નું અત્યાર સુધી આયોજન ખાનગી ધોરણે થતું. 1819માં મ્યુનિક શહેરે એનું આયોજન પોતાના હાથમાં લીધું. જર્મનીના મ્યુનિકમાં ‘બિયર ફેસ્ટિવલ’ જે ‘ઑક્ટોબર ફેસ્ટ’ના નામથી જગજાહેર છે એની આમ શરૂઆત થઈ.’

‘એટલે કે આ પ્રૉફિટેબલ ફેસ્ટિવલનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરવામાં આવ્યું. બધા જ દેશો સરખા. જે ધંધામાં નફો દેખાય એ ધંધો ગવર્નમેન્ટ પોતાને હસ્તક લઈ લે છે.’

સંગીતાની ટિપ્પણીની પરવા ન કરતાં સુધીરે માહિતી આપવાનું ચાલુ રાખ્યું, ‘1820માં આ ફેસ્ટિવલમાં ‘બલૂન રાઇડ’ અને રાતે આતશબાજીનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો. એ વર્ષે બાળકો માટે કોથળાની રેસ અને ઝાડ પર ચડવાની રેસ પણ દાખલ કરવામાં આવી.બિયર પીનારા માટે જે છાપરાં બાંધવામાં આવતાં હતાં એ મોટાં કરવામાં આવ્યાં. દડો નાખીને દાંડીઓ પાડી નાખવાની જે બોલિંગની રમત છે એનો આ ફેસ્ટિવલમાં ઉમેરો કરવામાં આવ્યો. એટલું જ નહીં, રમતગમતની સાથે-સાથે બિયર પીતાં-પીતાં લોકો સંગીત માણી શકે, નૃત્ય કરી શકે એ માટે ડાન્સ-ફ્લોર ઊભા કરવામાં આવ્યા. 1826 પછી આ સ્થળે જર્મનીના વિવિધ ભાગોમાંથી જુદા-જુદા ખેલ કરનારાઓ તેમનાં કરતબ દેખાડવા આવવા લાગ્યા. 1828માં મ્યુનિક શહેરની કાઉન્સિલે અહીં બંધાતા તંબુઓ વચ્ચે રસ્તા અને લૅમ્પ પોસ્ટ્સ ઊભા કર્યા. ત્યાં પાણી મળી રહે એ માટે પમ્પિંગ-સ્ટેશન પણ ખડાં કર્યાં. 1830માં જે ઘોડેસવારીની રેસ અને રમતો યોજાતી હતી એના માટે યુનિફૉર્મ દાખલ થયા.

1835માં લુડવિક પહેલાની પચીસમી લગ્નજયંતીના સમયે એક શાનદાર પરેડનું આયોજન થયું. એમાં એંસીથી વધુ શણગારેલા રથો, હજારથી વધારે ઘોડેસવારો અને સંખ્યાંબંધ વાજિંત્રોનાં ગ્રુપ્સે ભાગ લીધો. એ વર્ષે ઉજવણીમાં કુસ્તીની સ્પર્ધાનો ઉમેરો થયો.1838માં અહીં ‘વૅક્સ મ્યુઝિયમ’ ભરાયું. આમ દિવસે-દિવસે આ ફેસ્ટિવલમાં એક-એક ચીજનો વધારો થતો ગયો. સંગીતા, તને ખબર છે આજે આપણે જે ઑક્ટોબર ફેસ્ટિવલમાં જઈએ છીએ એ ફેસ્ટિવલ સપ્ટેમ્બર મહિનાનાછેલ્લા અંતિમ દિવસોથી શરૂ થાય છે અને ઑક્ટોબર મહિનાની શરૂઆતના થોડા દિવસો સુધી ચાલુ રહે છે. ફેસ્ટિવલની જગ્યા માટે મ્યુનિકની મ્યુનિસિપાલિટીએ જે જગ્યા ફાળવી છે એ વિશાળ મેદાન મ્યુનિક શહેરના બાવરિયા વિસ્તારમાં બાવરિયા હિલની નજીક આવેલું છે. બાવરિયા હિલ પર બાવરિયા દેવીનું એક મોટું તેમ જ ભવ્ય પૂતળું છે. એ દેવી માટે જાતજાતની લોકવાયકાઓ પ્રચલિત છે.’

‘હા સુધીર… લોકવાયકા એ કંઈ ફક્ત ભારતનો ઇજારો નથી. યુરોપમાં પણ દેવી-દેવતાઓ અને અન્ય લોકો માટે અનેક જાતની લોકવાયકાઓ હોય છે. જર્મની પણ એમાંથી અળગું કેમ રહી શકે?’

સંગીતાની વાતને અવગણીને સુધીરે માહિતી આપવાનું ચાલુ રાખ્યું, ‘આ મેદાનમાં પંદરથી વધુ જુદી-જુદી બિયર બનાવતી કંપનીના તંબુ છે. દરેક તંબુમાં બે હજારથી પાંચ હજાર લોકો બેસી શકે એવી ગોઠવણ લાકડાનાં ટેબલો અને બાંકડા મૂકીને કરવામાં આવી છે. અહીં દસ-પંદરથી માંડીને દોઢસો જેટલા સંગીતકારો સંગીતની લહાણી કરે છે. જેમને ડાન્સ કરવો હોય તેમના માટે ડાન્સ-ફ્લોર હોય છે.બિયરપીવાના મગ, ખાસ ટી-શર્ટ અને અન્ય ચીજવસ્તુઓ વેચતી દુકાનો પણ આ તંબુઓમાં હોય છે. અલબત્ત, અહીં બિયર તો ઉપલબ્ધ હોય જ છે, પણ સાથે-સાથે અનેક ખાદ્યપદાર્થો પણ હોય છે. સંગીતા, બિયર પીરસતી જર્મન સ્ત્રીઓ એકસાથે બિયરના એક-એક લિટરના જાયન્ટ સાઇઝના છ મગ લઈને આવે છે. આપણને તો જોતાં જ બીક લાગે. એમ થાય કે હમણાં જ એકાદ મગ પડી જશે. એ સ્ત્રીઓ આટલા બધા મગ એકસામટા કેવી રીતે ઊંચકતી હશે એ સવાલ પણ આપણને થાય. આપણે બિયર પીવા માટે મગ ઊંચકવો હોય તો બે હાથે ઊંચકવો પડે છે.’

‘બસ-બસ સુધીર, હવે તું વધુ ન કહે. બિયર ફેસ્ટિવલમાં ભાગ લેવાની ઉત્કંઠામાં તેં ખૂબ જ વધારો કર્યો છે. હવે મારે કંઈ નથી સાંભળવું. પ્રત્યક્ષ જોવું છે.’

બિયરફેસ્ટનો એરિયા માન્યામાં ન આવે એવો મોટો હતો. અમે જે અન્ડરગ્રાઉન્ડ ટ્રેનમાં બિયર ફેસ્ટના મેદાન સુધી પહોંચવા માટે પ્રવાસ કર્યો એ ટ્રેનના લગભગ બધા જ ઉતારુઓ અમારી સાથે જ બિયર ફેસ્ટના મેદાનની નજીકના સ્ટેશન પર ઊતરી ગયા. એમ કહોને કે આખી ટ્રેનના બધા જ પ્રવાસીઓ બિયરફેસ્ટમાં જવા જ એ ટ્રેનમાં ચડ્યા હતા. લોકોનાં ટોળેટોળાં બિયર ફેસ્ટના મેદાન ભણી જતાં હતાં.

‘સુધીર, હજી તો સવારના માંડ દસ વાગ્યા છે અને આટલા બધા લોકો બિયર પીવા જાય છે?’ સંગીતાનું મન કુતૂહલથી ભરેલું છે. તેને દરેક વાતનું કુતૂહલ થતું હોય છે.

‘સંગી, તું એ કેમ ભૂલી જાય છે કે આપણે પણ સવારના દસ વાગતામાં જબિયર ફેસ્ટમાં જઈ રહ્યા છીએ.’

‘અરે, આપણે કંઈ બિયર પીવા નથી જતા. હું તો બિયર પીતી જ નથી. આપણે તો આ ફેસ્ટિવલ કેવો છે એ જોવા જઈએ છીએ.’

‘તો આ બધા લોકો આપણા જેવા જ નહીં હોય એની શું ખાતરી?’

‘ના… ના. આ બધા તો બિયર પીવા જ જઈ રહ્યા છે. જોને, અત્યારથી તેઓ પિયક્કડ લાગે છે. પણ સુધીર, તું બિયર વધુ ઢીંચતો નહીં.’ સંગીતાએ અગિયારમી વાર સુધીરને ટોક્યો.

બિયરફેસ્ટના મેદાનમાં સર્વત્ર ફેસ્ટિવલ જેવો ઉત્સાહ જણાતો હતો. સપ્ટેમ્બર અને ઑક્ટોબર એમ બન્ને મહિનાઓમાં જર્મનીમાં સમર સીઝન હોય છે. ઑક્ટોબર પછી ત્યાં ઠંડીની શરૂઆત થાય છે. એ દિવસે આકાશ ચોખ્ખું વાદળરહિત હતું. સૂર્ય આકાશમાં થોડે ઊંચે ચડ્યો હતો, પણ હજુ સુધી એણે તાપ વરસાવવાનું શરૂ નહોતું કર્યું. થોડાં ઘણાં પક્ષીઓ ઊડતાં દેખાતાં હતાં.

‘સવારના પહોરમાં જ જો ઑક્ટોબર ફેસ્ટનું આ મેદાન લોકોથી આટલું ખીચોખીચ ભરાઈ ગયું છે તો સાંજ પડતાં તો અહીં ઊભા રહેવાની પણ જગ્યા નહીં મળે. જર્મન લોકોને બિયર ઢીંચવો ખૂબ ગમતો લાગે છે.’ સંગીતાએ તેનું મંતવ્ય જાહેર કર્યું.

ખરેખર બિયર એ જર્મન લોકોનું પ્રિય પીણું છે. મોટા ભાગના જર્મનો પાણીની જગ્યાએ બિયર પીતા હોય છે. અહીં મિનરલ વૉટરની બૉટલ કરતાં બિયરની બૉટલ સસ્તી મળે છે.

બિયર ફેસ્ટમાં આવેલા તંબુઓમાં પ્રવેશતાં પહેલાં અમે એના કમ્પાઉન્ડમાં એક ચક્કર માર્યું. જાતજાતનાં અને ભાતભાતનાં સુવેનિયરો વેચતાં સંખ્યાબંધ સ્ટૉલ્સ ત્યાં હતા. ખાવાની પણ ત્યાં અનેક દુકાનો હતી. ‘કૅન્ડી ફ્લોસ’ જેને આપણે ‘બુઢ્ઢી કા બાલ’ કહીએ છીએ એ જોતાં તો સંગીતાથી રહેવાયું જ નહીં.

‘કેમ?હવે તું સવાર-સવારના આ બુઢ્ઢીના વાળ નથી ખાતી?’ સુધીરે ટકોર કરી.

લાંબી સાંકળોને છેડે બે વ્યક્તિઓને બેસવા માટેની સીટો બાંધેલી હોય એ લગભગ ત્રીસ-ચાલીસ સીટો ધરાવતું મૅરી-ગો રાઉન્ડ ધીરે-ધીરે ગોળ-ગોળ ચક્કર ચક્કર ફરતું નીચેથી ઉપર જાય. જેમ-જેમ એ ઉપર જતું હોય એમ-એમ એનો ચકરાવો વધુ ને વધુ ફાસ્ટ થતો જાય. આખરે જ્યારે એ ટોચ પર, જમીનથી લગભગ પચાસ-સાઠ ફૂટ ઊંચે પહોંચે ત્યારે તો જબરદસ્ત ફાસ્ટ ફરવા માંડે. સાંકળને છેડે આવેલી સીટોમાં બેઠેલી વ્યક્તિઓ હવામાં એકદમ અધ્ધર થઈ જાય. બેઠેલી વ્યક્તિઓ એ સમયે ભયથી ચિચિયારીઓ પાડવા માંડે. નીચે ઊતરતાં તેઓ જ આનંદથી ખિલખિલાટ હસવા માંડે.

‘ચાલ સુધીર, આપણે આમાં બેસીએ.’

‘નો… નો.મારે હવામાં આવી રીતે ઊડવું નથી. તારે બેસવું હોય તો તું જા.’

સંગીતા ખરેખર હિંમતવાળી છે. જેને જોતાં જ ચક્કર આવે એવા મૅરી-ગો રાઉન્ડમાં તે ઉપરાઉપરી બે વાર બેઠી. એ પછી અમે ઑક્ટોબર ફેસ્ટના એ મેદાનમાં આવેલાં અન્ય પૅવિલિયનો, જેમાં ડૉલ્સ મ્યુઝિયમ, પીટરપાન, ડ્રૅક્યુલા વગેરેનો સમાવેશ થતો હતો એમાં ફર્યા. લગભગ એક વાગ્યે સૌપ્રથમ જર્મનોના ફેવરિટ બિયર ‘પિલ્સનર’ના તંબુમાં પ્રવેશ્યાં. અહીં દરેક તંબુની બહાર સુંદર વસ્ત્રપરિધાન કરેલાં યુવકો અને યુવતીઓ તમને તેમના તંબુમાં આવવા આગ્રહ કરે છે. ‘પિલ્સનર’ બિયરના તંબુની અંદર લગભગ પાંચેક હજાર વ્યક્તિઓ બેસી શકે એવી વ્યવસ્થા હતી. લાકડાનાં મોટાં-મોટાં ટેબલો અને એની આજુબાજુ લાકડાના જ મોટા-મોટા બાંકડા. એક ટેબલ પર આમનેસામને આઠ-દસ વ્યક્તિ બેસી શકે એવી ગોઠવણ કરવામાં આવી હતી. વચ્ચે એક ઊંચું ગોળાકાર સ્ટેજ બનાવવામાં આવ્યું હતું. લગભગ દસ ફૂટની ઊંચાઈએ એ સ્ટેજપર પચાસ જેટલા વાજિંત્રકાર બેઠા હતા. તંબુની પછવાડે કિચન હતું, જ્યાંથી બિયરના મગ ભરીને પડછંદ સ્નાયુબદ્ધ જર્મન સ્ત્રીઓ એકસાથે છ જાયન્ટ સાઇઝના બિયરના મગ લઈ, ઝડપથી ચાલીને ત્યાં બેઠેલા લોકોને આપતી હતી. એક ખૂણામાં એક સ્ટૉલ હતો, જ્યાં પિલ્સનર બ્રૅન્ડના મગ અને અન્ય ચીજવસ્તુઓ વેચાતી હતી.

અમે અંદર દાખલ થયા અને ક્યાં બેસવું એની વિમાસણમાં પડ્યા. ઊભા રહીને અમે આમતેમ જોતા હતા ત્યાં તો એક જાડોપાડો જર્મન પુરુષ અમારી પાસે આવ્યો અને તેની ભાષામાં અમને કંઈક કહેવા લાગ્યો. અમને સમજાયું નહીં કે તે શું કહે છે. તેને જાણ થઈ કે અમે જર્મન ભાષા નથી જાણીતા. એટલે તેણે હાથનો ઇશારો કરીને અમને તેના ટેબલ તરફ આમંત્રણ આપ્યું. બસ, પછી શરૂઆત થઈ બિયર ફેસ્ટિવલની. સંગીતા ના ના કરતી હોવા છતાં સુધીરે એ દિવસે એક-એક લિટરના બિયરના ચાર મગ ગટગટાવ્યા. એકાદ-બે કલાક એ તંબુમાં બેઠા પછી અમે બીજા અનેક તંબુની મુલાકાત લીધી. ફરતાં-ફરતાં અમે બન્ને પણ ખૂબ આનંદિત થઈ ગયાં. એક જગ્યાએ તો સંગીત એટલું તાલબદ્ધ અને ઉત્તેજક હતું કે અન્યોની જોડે સંગીતા પણ બેસવાના બાંકડા પર ઊભી થઈને નાચવા લાગી. સાંજના એ આખું ચોગાન સંખ્યાબંધ લાઇટો વડે ઝળાંહળાં થઈ ગયું. આ મેદાનમાં એક ખાસ ટેકરી આવેલી છે જેના પર બાવરિયા દેવીનું સાઠ ફૂટ ઊંચું પૂતળું શોભે છે. જે લોકોએ વધુ પડતો બિયર પીધો હોય અને પચાવી શક્યા ન હોય તેઓ આ ટેકરી પર બાવરિયા દેવીના શરણે જઈને ચત્તાપાટ સૂઈ જતા.

મ્યુનિક શહેરમાં બિયર ફેસ્ટિવલના સમયે જવું અને એમાં ભાગ લેવો એ જિંદગીનો એક લહાવો છે. બિયર ન પીતી વ્યક્તિઓ પણ જો ત્યાં જશે તો એમને વિશ્વના એક અત્યંત આનંદમય મેળામાં જવાનું સૌભાગ્ય સાંપડશે. અહીં બિયરન પણ પીઓ તોય સંગીતની છોળોમાં રસતરબોળ થઈને તમે ડોલવા લાગશો. દરેક તંબુની ગોઠવણ અને શણગાર જુદાં-જુદાં છે પણ વાતાવરણ એકસરખું આનંદદાયક છે. અહીં તમે જો એકલા પણ ગયા હશો કે જર્મન ભાષા પણ આવડતી નહીં હોય તોય મ્યુનિક શહેરના લોકો તમને એકલું નહીં લાગવા દે. સામે ચાલીને તેઓ તમને બોલાવશે. તેમની જોડે જોડાવા કહેશે. પીવા કહેશે, ખાવા કહેશે, ગાવા કહેશે, નાચવા કહેશે. અહીં તમે મૅરી-ગો રાઉન્ડમાં બેસી શકશો; બલૂન રાઇડ કરી શકશો, નિશાન  તાકવાની સ્પર્ધામાં ભાગ લઈ શકશો. એ ઉપરાંત વૅક્સ મ્યુઝિયમ, ડૉલ્સ મ્યુઝિયમ, સિન્ડ્રેલા પૅવિલિયન, ડ્રૅક્યુલા હાઉસ જેવા વિવિધ મનોરંજક પ્રોગ્રામ્સ જોઈ શકશો અને એમાં ભાગ લઈ શકશો.

બે દિવસ સુધી અમે બિયર ફેસ્ટિવલની મજા માણી. ત્યાર બાદ મ્યુનિક શહેર પણ જોવા જેવું છે એનું અમને ભાન થયું. અમે અમારા બાકીના ચાર દિવસના વસવાટમાં એ શહેરને જોવાનું નક્કી કર્યું.

બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન અડધું મ્યુનિક શહેર બૉમ્બમારા વડે નષ્ટ પામ્યું હતું, પણ આજે એ શહેરમાં ફરતાં તમને એ વાતનો જરા પણ ખ્યાલ નહીં આવે. આ શહેરના લોકોએ સ્થાપત્યકળાના નમૂના કહી શકાય એવાં અનેક મકાનોને જેવાં હતાં એવાં ફરી ઊભાં કરી દીધાં છે. શહેરમાં ફરતાં ફરતાં તમને એ વાતની મુદ્દલે જાણ નહીં થાય કે જે સ્મારકને જોતાં તમે ચાલતા અટકી જાઓ છો અને મોંમાંથી ‘વાહ, વાહ’ એવા ઉદ્ગારો કાઢો છો એ સ્મારક બીજા વિશ્વયુદ્ધ વખતે બૉમ્બમારાને કારણે નષ્ટથઈ ગયું હતું.

મ્યુનિક શહેરને જોવા બાકીના ચાર દિવસો અમને ઓછા પડ્યા. અહીંનાં જોવાલાયક અનેક સ્થળોમાં કયું સ્થળ વધુ સારું છે એ કહેવું મુશ્કેલ છે. અહીંનું દરેકેદરેક મકાન, રસ્તા પરનાં સ્મારકો, ચર્ચ, પૅલેસ, કિલ્લા, એકબીજાની સ્પર્ધા કરે છે.

શહેરની બરાબર મધ્યમાં ન્યુ ટાઉન હૉલના ટાવરમાં આવેલી ઘડિયાળ સુધીર જ્યારે સૌપ્રથમ વાર મ્યુનિક ગયો હતો ત્યારે તેણે જોઈ હતી. એ વાતને વીસ વર્ષ વીતી ગયાં હતાં. મ્યુનિક આવતાં નહીં-નહીં તોય વીસ વાર તેણે એ ટાવરમાં આવેલી ઘડિયાળનો સંગીતા સમક્ષ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. અમે અમારા મ્યુનિકના વસવાટના ત્રીજા દિવસની શરૂઆત મ્યુનિક શહેરના જૂના વિસ્તારમાં મધ્યમાં આવેલા ન્યુ ટાઉન હૉલના ટાવરમાં આવેલ ઘડિયાળ જોવાથી કરી.

બરાબર અગિયારમાં દસ કમે અમે ન્યુ ટાઉન હોલના ટાવર પાસે પહોંચ્યા. લોકોનાં ટોળેટોળાં એ ટાવર આગળ ભેગાં થયાં હતાં.સૌ અગિયાર વાગવાની પ્રતીક્ષા કરતા હતા. અમે પણ એમાં જોડાયા.બરાબર અગિયારના ટકોરે એ ટાવરમાં આવેલ ઘડિયાળના મેકૅનિકલ ડાન્સરોનાં પૂતળાં બહાર આવ્યાં અને એક પછી એક ગોળ-ગોળ ફરવા લાગ્યાં. ઘડિયાળે ડંકા વગાડવાનું શરૂ કર્યું. અગિયાર ડંકા વાગ્યા ત્યાં સુધીમાં એ રમકડાના ડાન્સરોએ નીચે ઊભેલી માનવમેદનીને હર્ષથી ઘેલી કરી દીધી. જેવો અગિયારમો ડંકો પડ્યો કે એ મેકૅનિકલ ડાન્સરોનાં પૂતળાંએ ગોળ-ગોળ ફરવાનું બંધ કર્યું. નીચેથી લોકોએ હર્ષની ચિચિયારીઓ પાડી. તાળીઓના ગડગડાટ થયા,ઘણા લોકોએ સીટીઓ પણ મારી. સૌના મુખમાં એક જ શબ્દ હતો ‘અદ્ભુત…’. આવું દૃશ્ય અમે વર્ષ 2017ના મે મહિનામાં જ્યારે પ્રાગ ગયા ત્યારે ત્યાં આવેલા વર્ષો જૂના ઘડિયાળમાં પણ જોયું.

ન્યુ ટાઉન હૉલનો 85 મીટર ઊંચો ટાવર ચડવા જેવો છે. ત્યાંથી શહેર જોવાની બહુ મજા આવે.આ શહેરમાં ‘ચર્ચ ઑફ અવર લેડી’ના જે કાંદાના આકાર જેવા બે ગુંબજો છે એને કદાચ મ્યુનિકનું સૌથી ઉત્તમ લૅન્ડમાર્ક ગણાવી શકાય. મ્યુનિકમાં અઢારમી સદીમાં બંધાયેલું આસામકિર્ચ ચર્ચ પણ જોવાલાયક છે. બાવરિયન રાજકારણીઓના રહેઠાણ માટે જે સમર રેસિડન્સ બાંધવામાં આવ્યું છે એ મકાન પણ અત્યંત આકર્ષક છે. હવે એમાં મ્યુઝિયમ છે. યુરોપનો સૌથી વધુ વૈભવી રાજમહેલ પણ મ્યુનિકમાં છે. અહીંના ઓલ્ડ ટાઉન હૉલમાં 1983થી ‘ટૉય મ્યુઝિયમ’ ખડું કરવામાં આવ્યું છે. એ જોવાનો આનંદ ફક્ત બાળકોને નહીં, વયસ્ક વ્યક્તિને પણ આવે છે. મ્યુનિકમાં જેઓ નિયમિતરૂપે ચર્ચમાં જાય છે તેઓ સૌથી વધુ વાર અહીં આવેલા ક્યુબના આકારના ‘ચર્ચ ઑફ ધ સૅક્રેડ હાર્ટ’માં જાય છે. શહેરની જૂની માર્કેટ અને જેના વિશે સંખ્યાબંધ ગીતો લખાયાં છે એવું મ્યુનિક શહેરનુંબિયર પીવાનું જગવિખ્યાત સ્થળ ‘હોફબર્ગ હાઉસ’, ફિફા વર્લ્ડ કપ 2006ના સમયે ખાસ બાંધવામાં આવેલું ફ્યુચરિસ્ટિક સ્ટેડિયમ, ચાઇનીઝ ટાવર, ઇંગ્લિશ ગાર્ડન, મર્સિડીઝ બેન્ઝ સેન્ટર, વિક્ટરી ગેટ, બાવરિયા હિલ સ્થિત બાવરિયા દેવીની બાજુમાં સિંહ સાથે ઊભેલું અદ્ભુત પૂતળું, બાવરિયન પાર્લામેન્ટનું મૉન્યુમેન્ટલ બિલ્ડિંગ ‘મૅક્સ મિલેનિયમ’, આવું-આવું તો મ્યુનિકમાં ઘણું બધું જોવાનું છે.

અમેરિકાના પાટનગર વોશિંગ્ટન ડી.સી.માં જેમ અસંખ્ય સ્મિથસોનિયન અને અનેક મ્યુઝિયમો છે તેમજ મ્યુનિકમાં પણ ‘આલ્ટેક પિનાકોટે’ અને બીજાં અનેક અદ્ભુત મ્યુઝિયમો આવેલાં છે. જો તમને મોટરગાડીઓમાં રસ હોય તો તમારે આ શહેરમાં આવેલું 1973માં બંધાયેલું ‘બીએમડબ્લ્યુ મ્યુઝિયમ’ જોવાનું કોઈ પણ ભોગે ચૂકવું ન જોઈએ. મ્યુનિકનાં મ્યુઝિયમો તમને પ્રતીતિ કરાવશે કે જર્મનો ભલે લડાયક પ્રજા છે, પણ તેઓ કળા અને સંસ્કૃતિમાં ખૂબ જ રસ ધરાવે છે. મ્યુનિકની આજુબાજુ આવેલા કિલ્લાઓ પણ ખાસ જોવાલાયક છે.

‘સુધીર, આ જો, કેટલો લાંબો માણસ છે!’ મ્યુનિકની યુનિવર્સિટીના રસ્તા લિયોપોલ્ડ સ્ટ્રેસ પર અમે ચાલતા હતા ત્યારે સુધીરને એકદમ ચાલતો અટકાવીને સંગીતાએ કહ્યું.

‘અરે ગાંડી, એ કોઈ જીવતો માણસ નથી. એ તો ‘વૉકિંગમૅન’ એ શીર્ષક ધરાવતું આ શહેરનું અત્યંત આકર્ષક અને ધ્યાન ખેંચનાર મોડર્ન શિલ્પ છે. પણ હવે ઝડપ કર, મ્યુનિકના પ્રવાસનો આજે આપણો આખરી દિવસ છે. હોટેલમાં જઈને બૅગ પૅક કરવાની છે અને કાલે વહેલી સવારના મુંબઈની ફ્લાઇટ પકડવાની છે.’

‘બસ, પ્રવાસ પૂરો થઈ ગયો!’ એક નિસાસો નાખતાં સંગીતાએ કહ્યું.

‘ડાર્લિંગ, બધી જ સારી ચીજોનો અંત હોય છે. આપણા આ રમણીય શહેરના સુંદર પ્રવાસનો પણ આજે અંત છે. રંગના ચટકા હોય, મટકા ન હોય. પણ તું નિસાસા ન નાખ, આપણે ફરી પાછા આ રંગીલા, મોજીલા, મસ્તીભર્યા શહેરની મુલાકાત જરૂરથી લઈશું.’

‘પણ સુધીર, એ વખતે તું બિયર બહુ ઢીંચતો નહીં!’

 

કૉકટેલ ઝિંદગી
કૉકટેલ ઝિંદગી

કૉકટેલ ઝિંદગી - ગુજરાતી પત્રકારત્વમાં ઈન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ધરાવતું સૌપ્રથમ લાઈફ સ્ટાઈલ મેગેઝીન.

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.

‘Cocktail Zindagi’ is not just a publication, it is a journey in itself in which you play an important character. We work to bring you stories not only from the crème de la crème but also from the grass root level.We also write content that portrays the beautiful shades of life, thus the name ‘Cocktail Zindagi’.