‘માથે જેટલી જવાબદારી આવી એટલી સાફ નિયતથી નિભાવી છે:’ વિજય રૂપાણી

ગુજરાતના ચીફ મિનિસ્ટરનો એક્સક્લુઝિવ ઇન્ટરવ્યુ

ભાર્ગવ પરીખ

કોઈ પણ મોટા રાજ્યના ચીફ મિનિસ્ટર સતત વ્યસ્ત જ રહેતા હોય. ગુજરાતના ચીફ મિનિસ્ટર વિજય રૂપાણીનું શૅડ્યુલ પણ સ્વાભાવિક રીતે એકદમ હેક્ટિક હોય છે. પરંતુ ‘કૉક્ટેલ ઝિંદગી’એ તેમના એક્સક્લુઝિવ ઇન્ટરવ્યુ માટે સમય માગ્યો ત્યારે તેમણે તેમના વ્યસ્ત શૅડ્યુલમાંથી ખાસ સમય ફાળવ્યો. ‘કૉક્ટેલ ઝિંદગી’ના ભાર્ગવ પરીખને આપેલા આ લાંબા ઇન્ટરવ્યુમાં વિજયભાઈએ તેમના જીવનની ઘણી વાતો શૅર કરી છે. રાજકીય મુદ્દે, સરકારની યોજનાઓ વિશે અને કોઈ વિવાદના સંદર્ભમાં તો તેમણે ઘણા ઇન્ટરવ્યુ આપ્યા છે, પણ ‘કૉકટેલ ઝિંદગી’ દ્વારા તેમના નિવાસસ્થાને લેવાયેલો આ ઇન્ટરવ્યુ તદ્દન અલગ પ્રકારનો છે. આ ઇન્ટરવ્યુમાં વાચકોને ચીફ મિનિસ્ટરના જીવનની ઘણી અજાણી અને રસપ્રદ વાતો જાણવા મળશે.

***

ઘણા લોકો એવું કહે છે કે ગાંધીનગરમાં સચિવાલય છે એટલે સત્ત્વ નથી. અહીં નેતા થઈને આવનાર માણસ મટી જાય છે. કદાચ આ ઘણા લોકો માટે સાચું હશે. કારણ કે અહીંની આબોહવા જ એવી છે. પરંતુ અમે જ્યારે મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણીને મળ્યાં ત્યારે એવી કોઈ આબોહવાનો અહેસાસ અમને ન થયો.

જોકે વિજયભાઈ સાથેનો અમારો આ અનુભવ વર્ષો જૂનો છે. વર્ષ 1996માં મેયર તરીકે રાજકોટમાં મળેલા વિજય રૂપાણી હોય કે અમરેલીના પૂર વખતે પીવાનું પાણી પણ નહોતું મળતું ત્યારે સવારે અમારા માટે ચા અને ભાખરીની ચિંતા કરતા હોય. તેઓ હંમેશાં સૌમ્ય અને સરળ હોય. આ વખતે પણ ફરી એ જ સ્વરૂપમાં દેખાયા. મળતાંની સાથે જ એમણે મુખ્યમંત્રીનું સ્ટેટસ ખંખેરી નાખતા કહ્યું કે ‘કૉકટેલ ઝિંદગી’માં કેદીઓની મનોવ્યથા વિશે તમે વાચા આપી એ સારું કર્યું. (‘કૉક્ટેલ ઝિંદગી’ના જૂન ઇશ્યુમાં સાબરમતી જેલના કેદીઓને મળીને ‘સમર્થ’ પ્રોજેક્ટ વિશે એક્સક્લુઝિવ રિપોર્ટ તૈયાર કરાયો હતો એના સંદર્ભમાં તેમણે આ શબ્દો કહ્યા.) અમે આ ‘સમર્થ’ પ્રોજેક્ટ અમદાવાદથી સુરત લઈ ગયા અને ત્રણ ગુનેગારોને સુધારીને તેમને પોલીસમાં જ નોકરી આપી. તેમના માથેથી ગુનેગારની કાળી ટીલી ભૂંસી નાખી છે.’

વહેલી સવારે ટ્રેડ મિલ પર ટ્રેક શૂટમાં કસરત કરીને ફ્રેશ થયેલા વિજયભાઈ આછા બ્લુ કલરના ઝભ્ભામાં સ્વસ્થ થઈને બેઠા હતા. તમામ ફાઈલોને બાજુએ મૂકીને ‘કૉકટેલ ઝિંદગી’ સાથે તેમણે તેમની જિંદગીના કૉકટેલની કહાની નિખાલસતાથી કરી અને સરકતા જતા સમયને જોવા માટે કાંડા પર બાંધેલી ઘડિયાળ પર નજર પણ ન નાખી.

વિજયભાઈ પોતાના નાનપણની વાતોમાં સરી પડે છે ત્યારે પોતાનું મુખ્યપ્રધાનપદ ભૂલી જાય છે. તેમણે કહ્યું, ‘રંગુનમાં જ્યારે રાજકીય સ્થિતિ ડામાડોળ થઈ ત્યારે મારા પિતા રમણિકભાઈએ ભારત આવવાનું નક્કી કર્યું. સાત ભાઈ-બહેનોમાં હું સૌથી નાનો. અમે રંગુનથી રાજકોટ કેમ આવી રહ્યા છીએ એની મને કંઈ જ ખબર નહોતી.કારણ કે 1959માં જ્યારે અમે રાજકોટ આવ્યા ત્યારે હું માત્ર ત્રણ વર્ષનો હતો.

મારા પિતા ટ્રેડિંગનો ધંધો કરતા. મોટા ભાઈઓ પિતાને ધંધામાં મદદ કરતા હતા.હું નાનો હતો એટલે ઘરમાં બધાનો લાડકો હતો. ઘરમાં મસ્તીની સાથે રંગીલા રાજકોટની રંગીનીએ અમારા પરિવારને રંગુન ભુલાવી દીધું હતું. હું શાળામાં ભણતો ત્યારે વાચનનો ખૂબ શોખ હતો. એ સમયે હું આરએસએસની શાખામાં જતો.શાખામાં જતો એટલે શિસ્તનું સિંચન પહેલેથી જ થયું હતું. 1971ની સાલમાં 15 વર્ષની ઉંમરે હું શાખા પણ ચલાવતો હતો. એવામાં થોડા જ સમયમાં નવનિર્માણનું આંદોલન થયું. ખાવાપીવાની ચીજ-વસ્તુઓના ભાવ આસમાને ચડવા લાગ્યા હતા. નવનિર્માણને હું રોટીની લડાઈ ગણું છું. મને એ સમયે લીડરશીપનો અનુભવ થયો. અમે પ્રદર્શનો, દેખાવો અને ધરણાં કરતા એટલે ઘણીવાર જેલમાં જવું પડતું. કૉલેજમાં પહોંચ્યો ત્યારે અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદનો સક્રિય કાર્યકર થયો. એવામાં જે.પી. મુવમેન્ટ થઈ. હું કટોકટીની લડાઈમાં પણ જોડાયો. કારણ કે નવનિર્માણ આંદોલન વખતે લીડરશિપ તો ડેવલપથઈ જ હતી.

કટોકટીની લડાઈમાં હું જોડાયો ત્યારે કોંગ્રેસ ઈન્ડિકેટ અને સિન્ડિકેટ એમ બે ભાગલા થયા હતાં. જે.પી. મુવમેન્ટ મને આકર્ષી રહી હતી કારણ કે એ સમયે લોકશાહીને ગળે ટૂંપો દઈ દેવાયો હતો, મીડિયાની આઝાદી છીનવી લેવાઈ હતી અને વિપક્ષના નેતાઓને જેલમાં નાખવામાં આવી રહ્યા હતા. લોકશાહીના કાળા દિવસો હતાં એ સમયે જ રાજકારણમાં મની અને મસલ પાવરનું આગમન થવા માંડ્યું હતું. નાનપણથી ગળથૂથીમાં મળેલા સંસ્કારો મને અન્યાયનો વિરોધ કરવા પ્રેરી રહ્યા હતા. કટોકટી દરમિયાન મારી પણ ધરપકડ થઈ અને હું એક વર્ષ જેલમાં રહ્યો.’

જેલના એ દિવસો યાદ કરતાં પોતાના વડીલ નેતાની યાદ આવતા વિજયભાઈના ગળે ડૂમો ભરાઈ આવે છે.વાતને વચ્ચે રોકીને તેમણે પાણીના બે ઘૂંટડા પીધા. ફરી વાત માંડતા તેઓ કહે છે, ‘એ વખતે હું કૉલેજના લાસ્ટ યરમાં હતો. મને પહેલાં ભૂજજેલમાં નાખ્યો. પછી ભાવનગર જેલમાં રખાયો હતો. જેલમાં ભણીને મેં મારી બી.એ.ની પરીક્ષા પાસ કરી અને હું જેલમાં રહી ગ્રેજ્યુએટ થયો.

એ અરસામાં ભારતીય બંધારણના ઍન્સાયક્લોપિડિયા ગણાય એવા સી.ટી. દરૂ સાથે રહેવાનો મોકો મળ્યો. આમ તો તેઓ ભારતમાં સામ્યવાદી ‘રેડિકલ હ્યુમનિસ્ટ પાર્ટી’ના નેતા એમ.એન. રોય સાથે જોડાયેલા હતા. પરંતુ તેમની સાથે દુનિયાની ક્રાંતિ અને કાયદાની વાતોમાં રસ પડ્યો. આ ઉપરાંત ઉંઝાના નારણ પટેલ, સ્વર્ગસ્થ અનંત દવે અને મહેન્દ્ર મશરૂ સહિતના ઘણા નેતાઓનું સાંનિધ્ય મળ્યું. આ સમયગાળામાં મેં ચીનની ક્રાંતિ અને યુરોપની ક્રાંતિ ઉપરાંત રશિયાની ક્રાંતિના પુસ્તકો વાંચ્યાં. એ સમયે સોવિયેત સંઘ વધુ મજબૂત હતું.લેનિનની ક્રાંતિની વાત વાંચ્યા બાદ જેલનાં આખાય સમયગાળામાં મેં વિશ્ર્વના રાજકારણને વાંચીને સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો.ત્યારે સ્ટાલિનની દીકરી શ્ર્વેતલાના કોમ્યુનિસ્ટોથી કંટાળી દેશ છોડીને જતી રહી એ વાંચ્યું હતું.

એ સમયે સામ્યવાદ ટોચ પર હતો. એને સમજવા માટે સોવિયેત સંઘથી આવતા મૅગેઝિન અને પુસ્તકો વાંચવા માટે હું જેલમાં રહીને રશિયન ભાષા શીખ્યો. કાલ માર્ક્સને પૂરા વાંચ્યા પછી એક નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યો કે માર્ક્સની થિયરી દુનિયા માટે લાભદાયી નથી. તમે જ જુઓ કે ચીને પણ આજે પોતાના દરવાજા ખોલી દીધા છે. એના પરથી એ સમજી શકાય કે માર્ક્સની થિયરી કેટલી પોકળ છે. પરંતુ એક વાત તો નક્કી જ છે કે ભલે આપણે મૂડીવાદને સ્વીકારીએ, પરંતુ પંડિત દીનદયાલ અને ગાંધીજીની થિયરી મને અત્યંત સાચી લાગે છે કે માણસને કેન્દ્રમાં રાખીને શરીર, મન, બુદ્ધિ, આત્મા દ્વારા રાજ્યશક્તિની વ્યવસ્થા ઊભી કરવી પડશે. તો જ સમાજનો ઉત્કર્ષ થશે. એમાં સૌથી પહેલા અપરિગ્રહ, ઓછી વસ્તુની આવશ્યકતા અને ટ્રસ્ટીશિપનો સિદ્ધાંત હશે તો જ સમાજનો ઉત્કર્ષ કરી શકાશે. સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામને વાંચ્યા અને સમજ્યા પછી હું આ નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યો છું.’

‘તો પછી તમે ટ્રેડિંગના પરંપરાગત ધંધામાં કેમ આવ્યા?’અમે પૂછ્યું.

‘કૉકટેલ ઝિંદગી’ના આ સવાલના જવાબમાં વિજયભાઈએ નિખાલસતાથી કહ્યું કે ‘મારે એક સારા લોયર બનવું હતું.મેં જેલમાંથી ગ્રેજ્યુએશન કર્યું પછી એલ.એલ.બી.ની ડિગ્રી માટે ઍપ્લાય કર્યું. પરંતુ મને ઍડમિશન આપવાની ના પાડી દેવામાં આવી. જેલમાં એ સમયે અમારા દિગ્ગજ નેતા સૂર્યકાન્ત આચાર્ય અમારી સાથે હતા. તેમણે અમને એક ગજબની શીખ આપી હતી કે અત્યારે પાર્ટીનો તપતો સૂરજ નથી, પરંતુ આ તમારે માટે સંક્રમણકાળ છે. આ એવો શ્રેષ્ઠ સમય છે કે તમે વાંચન અને ચિંતન કરો. ભવિષ્યમાં તમારા જેવા યુવાનોના ખભે પાર્ટીની જવાબદારી આવશે. એટલે મેં સોશિયોલોજી સાથે એમ.એ. શરૂ કર્યું. એમ.એ.ભણવાની શરૂઆત કરતાની સાથે જસામાજિક કામો કરવાનીધગશ વધી. વળી, કટોકટીનો કાળ પણ પૂરો થયો. મેં ફરી સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં એલ.એલ.બી. માટે ઍપ્લાય કર્યું અને મને ઍડમિશન મળી ગયું. હું એલ.એલ.બી. થયો. મારે ભણીને વકીલ થવું હતું, પરંતુ મારી એ ઇચ્છા અધૂરી રહી ગઈ. કારણ કે એ સમયે મારા પિતાને પેરેલિસિસનો ઍટેક આવ્યો એટલે મારે માથે જવાબદારીઓ આવી ગઈ. ઘરનો પરંપરાગત બિઝનેસ સંભાળવાની જવાબદારી માથે આવવાને કારણે એલ.એલ.બી.પછી વકીલ તરીકે પ્રેક્ટિસ કરવાના સપનાને તિલાંજલિ આપી દીધી.’

આ વાત પૂરી થઈ એ પછી ‘કૉકટેલ ઝિંદગી’એ તેમને સહેજ અલગ સવાલ કર્યો. સવાલ સાંભળીને વિજય રૂપાણીના ચહેરા પરથી વકીલ ન થઈ શક્યાનો અફસોસ તો દૂર થઈ જ ગયો, પણ તરૂણ અવસ્થામાં આવે એવું હલકું હાસ્ય પણ ચહેરા પર આવી ગયું. અમે તેમને કહ્યું વકીલાતને તમારે ભલે તિલાંજલિ આપવી પડી, પણ તમને અંજલિભાભી તો મળ્યાંને? આ સવાલ સાંભળતાની સાથે ઇન્ટરવ્યુની શરૂઆતથી ગંભીર રહેલા રૂપાણીજીના ચહેરા પર સ્મિત આવી ગયું. પણ લાગણીઓ પર કાબૂ રાખવાની ગજબની શક્તિ દર્શાવતા તેમણે કહ્યું, ‘હું અને અંજલિ એબીવીપીમાં સાથે કામ કરતાં હતાં. બીજા કાર્યકર્તાઓની જેમ અમારો પણ એકબીજા સાથે પરિચય હતો. પણ પરિચય ઉપરાંત અમારા વિચારો પણ ઘણા મળતા આવતા હતાં.શરૂઆતમાં અમે વિચાર પણ નહોતો કર્યો કે અમે લગ્ન કરીશું. પણ વહેતા સમય અને વધતા પરિચયે અમને નજીક લાવી દીધા. એ મહારાષ્ટ્રીયન બ્રાહ્મણ અને હું જૈન. શરૂઆતમાં અમને થતું કે એકબીજાની સાથે ઍડજસ્ટ થઈશું કે નહીં. આ બાબતે અમે ઘણું મનોમંથન કર્યું. છેવટે પરિચયને પરિણયમાં પલટાવવાનું નક્કી કર્યું. અમે બન્નેએ પોતપોતાના પરિવારમાં વાત કરી અને તેમણે આ વાતને સ્વીકારી લીધી. એટલે અમારા ઍરેન્જ્ડ મેરેજ ગોઠવાયાં.અમારાં લગ્નમાં લગભગ દરેક દિગ્ગજ નેતાઓ આવ્યા હતા.’

વિજયભાઈની આ નિખાલસ કબૂલાતે અમારી હિંમત ખોલી. અમે તેમને સીધું પૂછ્યું કે તમારા બેમાંથી પહેલા પ્રપોઝ કોણે કરેલું? તમે કે અંજલિભાભીએ? વિજયભાઈએ મર્માળું હાસ્ય વેરતા કહ્યું, ‘ભાઈ, અમારા જમાનામાં પ્રપોઝ કરવા જેવી કોઈ વાત નહોતી. એકબીજાએ નક્કી કર્યું કે આપણે બન્ને સમાજસેવા જ કરવા માગીએ છીએ તો આપણે સાથે રહીએ અને સાથે સમાજસેવા કરીએ. એટલે અમારો પરિચય પરિણયમાં પરિણમ્યો. એને પ્રપોઝ જેવું ન કહેવાય અને અમારા બેમાંથી કોઈએ પ્રપોઝ કર્યું હોય તો મને અત્યારે યાદ નથી.’

સવાલના જવાબને રાજકારણીની જેમ ચોરવા જતા વિજયભાઈને ઘેરવા માટે અમે ફરી એક સવાલ પૂછ્યો કે તમને ગમતું ફૂલ ક્યું? વિજયભાઈ કહે છે, ‘ગુલાબ જ હોય ને? સમજી જાવ છો તો સવાલ ન હોય!’

તેમનો આટલો જવાબ બિટવીન ધ લાઇન્સ ઘણું કહી જાય છે.

‘કૉકટેલ ઝિંદગી’એ વિષય બદલાતા પૂછ્યું કે વિજયભાઈ, તમારું ગમતું ફૂડ કયું? તો ક્ષણના ય ખચકાટ વિના તેમણે કહ્યું, પૂરણપોળી. આ જવાબ પૂરતો હતો. અમે કહ્યું કે પૂરણપોળી તો મહારાષ્ટ્રીયન વાનગી છે અને અંજલિભાભી મહારાષ્ટ્રીયન બ્રાહ્મણ છે એટલે પૂરણપોળી જ પસંદ પડે.તો ફરી એ જ સ્મિત સાથે વિજયભાઈએ હસીને કહ્યું, ‘પૂરણપોળી ગુજરાતમાં પણ બને જ છે. એ માત્ર મહારાષ્ટ્રીયન વાનગી નથી.’

રાજકોટમાં બિઝનેસની સાથે રાજકારણ કરતા વિજયભાઈ પોતાની જિંદગીમાં આવેલા મહત્ત્વના ટર્નિંગ પોઇન્ટ વિશે વાત કરતા કહે છે, ‘ગુજરાત ભાજપમાં શંકરસિંહ અલગ થયા અને ભાજપમાં વર્ટિકલ સ્પ્લિટ પડી પછી હું 1996થી રાજકારણમાં અત્યંત સક્રિય થઈ ગયો. ભાજપે પહેલાં મને કોર્પોરેટર બનાવ્યો. પછી સ્ટેન્ડિંગ કમિટીનો ચેરમેન, પછી રાજકોટનો મેયર, પક્ષનો મહામંત્રી, પ્રવક્તા, પ્રદેશપ્રમુખ અને હવે મુખ્યમંત્રી બનાવ્યો. સમય જતા જેમ જવાબદારી આવતી ગઈ એમ હું નિભાવતો ગયો છું.’

ફૅમિલીમેન હોવા છતાં સક્રિય રાજકારણમાં આવ્યા તો ઘરને પૂરતો સમય આપી શકાયો ખરો? એવા સવાલનાં જવાબમાં વિજયભાઈ કહે છે, ‘વાત સાચી છે. ઘરને પૂરતો સમય નથી આપી શકાતો, પરંતુ મારી દીકરી બારમાં ધોરણમાં ટોપર બની હતી. દીકરી રાધિકાને કોમર્સ ગમતું હતું એટલે અમે તેને અમદાવાદની એચ.એલ કૉલેજમાં ભણાવી. એ સી.એ થઈ અને ડેલોઇટ કંપનીમા નોકરી કરવા લાગી.જમાઈ પણ સી.એ છે.બન્ને ડેલોઇટ કંપનીમાં લંડનમાં કામ કરે છે. વર્ષ 2015થી એ લોકો લંડન રહે છે અને સુખી છે. તો દીકરો વૃષભ અત્યારે મિકેનિકલ ઍન્જિનિયર થઈ ગયો છે. હવે માસ્ટર ડિગ્રી માટે અભ્યાસ કરશે. મેં દીકરા અને દીકરીને કરીઅર માટે તેમની પસંદગીની તક આપી છે.’

પત્ની અંજલિબેન રૂપાણી સાથે વિજયભાઈ

અમે તરત કહ્યું કે માતા-પિતા બન્ને રાજકારણમાં હોય તો બાળકો માટે રાજકારણમાં આવવું આસાન હતું. તો તેમને રાજકારણમાં કેમ ન લાવ્યા? વિજયભાઈ કહે છે, ‘મને બાળકો પર કોઈ નિર્ણય થોપવાનું પસંદ નથી. એટલે તેમને જે ગમે એ લાઇન નક્કી કરે. ભાઈ, રાજકારણ વારસાગત ધંધો નથી કે પેઢી ખોલીને બેસાડી દેવાય. રાજકારણ માટે સતત જનતાના સંપર્કમાં રહેવું પડે છે. વારસામાં રાજકારણનો ટોપલો લઈને નીકળો તો નિષ્ફળ જવાય. પણ મેં તેમના જીવનના નિર્ણય તેમના પર છોડ્યા છે.તેઓ જે નક્કી કરે એ તેમને કરવા દીધું છે.’

અમે તરત તેમને કહ્યું કે અમે તમારા દીકરા વૃષભને રાજકોટમાં ક્રિકેટ રમતો જોયો છે. એ સારો ક્રિકેટર થઈ શકે એવું સ્પષ્ટ દેખાય છે. અમે તેની ક્રિકેટ પ્રત્યેની લગન જોઈ છે. ક્રિકેટ માટેની લગન જોતા તે ઍન્જિનિયરને બદલે સારો ક્રિકેટર થઈ શકે એવું લાગે છે. વિજયભાઈ હસી પડે છે. પછી તેમણે તરત જ પૂછ્યું કે ‘તમે તેને ક્યારે જોયો?’ અમે કહ્યું, ‘રાજકોટમાં એક મેચમાં નેટમાં ખેલાડીઓ સાથે પ્રેક્ટિસ કરતા તેને જોયો હતો. અદ્ભુત રમતો હતો.કેટલાંક ક્રિકેટરોએ પણ કહ્યું હતું કે વૃષભ સારો ક્રિકેટર બની શકે એમ છે. પછી તપાસ કરી ત્યારે ખબર પડી કે એ તમારો દીકરો છે.’

વિજયભાઈએ અમને કહ્યું, ‘ઘરમાં ધૂસ્યા છો તો રસોડામાં કયા ડબ્બામાં શું છે એ શોધવા ન જતા! તમને ખબર છે કે વૃષભ ઍન્જિનિયર છે અને ક્રિકેટ પણ સારું રમે છે. તમને તેની બીજી એક ખાસિયત પણ જણાવી દઉં કે વૃષભ તબલાં પણ બહુ સારાં વગાડે છે. હવે મને કહો કે તેણે શું કરવું જોઈએ. તેની જે મરજી હોય એ કામ કરે. હું તેના પર કોઈ નિયંત્રણ લગાવતો નથી. અત્યારે એ ઘરે નથી. નહીંતર એ તમારી સામે તબલાં વગાડીને તમને તાલ પર ડોલાવી દેત. તે વર્સેટાઈલ છે એટલે તેને તેની મરજી મુજબ કામ કરવા દઉં છું. પણ મેં અગાઉ કહ્યું એમ તેના પર મારા નિર્ણયો થોપતો નથી.’

અમે તરત તેમને પૂછ્યું કે સંગીતનો વારસો કોના તરફથી મળ્યો?અંજલિભાભી તરફથી કે તમારા તરફથી? કારણ કે મહારાષ્ટ્રીયન લોકો સંગીતપ્રેમી હોય છે. વિજયભાઈ ફરી હસી પડે છે અને કહે છે કે ‘ખબર નથી, પણ મને સંગીત ગમે છે એ સાચું છે. પણ વારસો ક્યાંથી આવ્યો એ ખબર નથી. રાજકારણમાં આવ્યા પછી મને ઘણો સમય મળતો નથી, પણ જ્યારે સમય મળે ત્યારે હું સંગીત સાંભળું છું.’

અમે પૂછ્યું કે એક જમાનામાં તમને વેકેશનમાં ફરવા જવાનો શોખ હતો એનું શું થયું? વેકેશન લો છો કે નહીં? વિજયભાઈ તરત જ કહે છે, ‘જેને થાક લાગે તેને વેકેશનની જરૂર હોય. આવડી મોટી જવાબદારી સ્વીકારી છે ત્યારે નિયત સાફ રાખીને એક જ લક્ષ્ય રાખ્યું છે એટલે થાક લાગતો નથી. સાજામાંદા હોઈએ અને આરામ કરવો પડે એ જુદી વાત છે. પણ જ્યારે લક્ષ્ય આંખોની સામે હોય ત્યારે થાક લાગતો નથી. લક્ષ્ય પૂરું કરવા હું દિવસ-રાત કામ કરું છું. ટાઇમ મૅનેજમેન્ટ કરીને ઝડપથી કામ કરું છું. કેટલાયે વખતથી થાક શું છે તેની મને ખબર નથી. સવારે નવથી રાતના અગિયાર વાગ્યા સુધી હું કામ કરું છું. હવે તો વેકેશન શબ્દ જ મારી ડિક્શનરીમાંથી નીકળી ગયો છે.’

ટાઇમ મૅનેજમેન્ટની વાત આવી એટલે અમે તેમને પૂછ્યું કે વહીવટ માટે કોઈ મૅનેજમેન્ટનો કોર્સ કર્યો છે? જેથી એ અસરકારક વહીવટમાં કામ લાગે? આ પ્રશ્ર્નના જવાબમાં વિજયભાઈ નિખાલસતાથી કહે છે, ‘મેં મૅનેજમેન્ટનો કોઈ કોર્સ કર્યો નથી. પણ સયાજીરાવ ગાયકવાડ અને ચાણક્યના વહીવટ વિશે મેં ધ્યાનથી વાંચ્યું છે. હું માનું છું કે માનવીય અભિગમ સાથે માનવીની તકલીફનો સામનો થાય એ જ યોગ્ય મૅનેજમેન્ટ.’

અમે તેમને પૂછ્યું કે વિજયભાઈ તમે વેકેશન નથી લેતા, મૅનેજમેન્ટનો કોર્સ નથી કર્યો અને સવારે 9થી 11 સુધી કામ કરો છો તો તમને એક દિવસ રૂમમાં એકલા પૂરી દેવામાં આવે તો શું કરો? વિજયભાઈ કહે છે, ‘હવે એવું નસીબમાં નથી. પણ જો એવું બને તો હું ઢગલાબંધ પુસ્તકો અને મ્યુઝિકની વચ્ચે રહું. મને સંગીત ગમે છે. પણ સંગીતનો વિશારદ નથી. મને શાસ્ત્રીય સંગીત અને લાઇટ મ્યુઝિક ગમે છે.મારા ફેવરિટ સિંગરની શરૂઆત સાયગલથી થાય છે. એ સિવાય હેમંતકુમાર, તલત મહેમુદ પણ મારા પ્રિય ગાયકો છે.તેમનું સંગીત સાંભળું અને પુસ્તકો વાંચું.મારી પાસે સારી લાઇબ્રેરી છે. તેનો ઉપયોગ કરું છું. આજે પણ હું પુસ્તકો વાંચવાનું ચૂકતો નથી. ગુણવંત શાહ, મૈત્રેયી દેવી, જે.કૃષ્ણમૂર્તિ, રજનીશ, વિમલાતાઈ ખાંડેકર, મનુભાઈ પંચોલી અને હરિન્દ્ર દવે જેવા લેખકોના પુસ્તકો મને વાંચવા ગમે છે.એ સિવાય ગાંધીજી, સાવરકર, શિવાજી, લોકમાન્ય ટિળક, ભગતસિંહ, રવીન્દ્રનાથ ટાગોર અને વિવેકાનંદને વાંચું છું. આ વાંચન મારામાં ગરીબ અને છેવાડાના માણસ માટે સંવેદના જગાવે છે. મને પૂર સમયે લોકોને પડતી તકલીફ અસર કરી જાય છે. કારણ કે મચ્છુ ડેમની હોનારત વખતે મેં મહિનાઓ સુધી કામ કર્યું હતું. પૂરમાં થયેલી મુશ્કેલીઓને મેં નજીકથી જોઈ છે અને અનુભવી છે.એટલે હું આવી કુદરતી હોનારતોને સંવેદનાથી જોઉં છું, રાજકારણના દૃષ્ટિકોણથી હું આવી બાબતોને ક્યારેય જોતો નથી.’

ફરી પાણીનો ઘૂંટ ભરીને વિજયભાઈ કહે છે, ‘2015માં જ્યારે અમરેલીમાં પૂર આવ્યું હતું ત્યારે મેં જવાબદારી લીધી હતી. યાદ કરો ભાર્ગવભાઈ આપણે સવારે બે ભાખરી અને ચા પીને કાદવ-કીચડમાં નીકળતા. તમારો કૅમેરા અમારી દોડધામનો સાક્ષી રહ્યો છે. તો 2017માં પણ હું બનાસકાંઠાના પૂરમાં કેબિનેટ સાથે ત્યાં હાજર હતો. તમારી સામે કંટ્રોલરૂમમાં અધિકારીઓને હાજર રાખીને અત્યંત ઝડપથી કાર્યવાહી કરાવી હતી. પૂર પછી રોગચાળો ન ફેલાય એના પગલાં લીધા હતાં. તમે પણ રિપોર્ટિંગ કરવા જતા ત્યારે યોગ્ય દવાઓ આપીને તમને જવા દીધા હતા. હા, પણ 2017માં આપણે ચા અને ભાખરી ખાધી નહોતી.’

આ રીતે ઝીણી ઝીણી વાતો યાદ રાખવાની તેમની ટેવ પર હસતા અમે પૂછ્યું કે આટલું જૂનું યાદ રાખો છો તો રાજકોટ યાદ આવે છે કે નહીં? વિજયભાઈ તરત જ કહે છે, ‘રાજકોટ તો યાદ આવે જ ને ભાઈ. અમારા કૉલેજ ટાઇમથી રાજકોટમાં નિયમ હતો કે ગમે એ હોય તોય ઉત્તરાયણ પરિવાર સાથે બધાએ ભેગા મનાવવી. અમે બધા મોટા થયા અને અમારા બાળકોના ઘરેય હવે બાળકો છે, પણ આ પરંપરા હજી જળવાઈ રહી છે. ઉત્તરાયણે દોસ્તો સાથે પતંગ ચગાવીએ છીએ. હવે દિવાળી અને હોળી પહેલાંની જેમ નથી મનાવતાં. પણ આ તહેવારો મારા પ્રિય તહેવારો છે.એમાંય રાજકોટની જન્માષ્ટમી મિસ કરવાનો વારો આવે ત્યારે મૂડ ખરાબ થાય છે.હું રાજકોટ ભૂલ્યો નથી. રાજકોટની જે સ્કૂલમાં ગાંધીજી ભણ્યા હતા ત્યાં કરોડોના ખર્ચે હું મ્યુઝિયમ બનાવું છું. એની પરિકલ્પના પણ તૈયાર છે.એમાં ગાંધીજીના રેર ફોટોગ્રાફ્સવાળા પુસ્તકોનો સમાવેશ પણ છે. આવનારા સમયમાં ઘણાં પુસ્તકોનું સંકલન કરીને એક રસપ્રદ મ્યુઝિયમ બનાવાશે.’

વારંવાર પુસ્તકોની વાતો આવી એટલે મેં હસતા હસતાં કહ્યું કે હું પુસ્તકપ્રેમી છું. જતી વખતે લાઇબ્રેરીમાંથી એક પુસ્તક લઈ જઈશ. એટલે બધા કામ પડતાં મૂકીને વિજયભાઈ મને તેમના પુસ્તકાલયમાં લઈ ગયાં. લાઇબ્રેરીમાં અંગ્રેજી, હિન્દી અને ગુજરાતી ભાષાના દુર્લભ પુસ્તકોનો ખજાનો હતો. ગાંધીજીના રેર ફોટોગ્રાફ્સવાળા પુસ્તકો પણ હતાં. આ ઉપરાંત ક્યાંક રશિયન પુસ્તકોની હાજરી દેખાઈ તો ક્યાંક ધાર્મિક પુસ્તકો પણ જોયાં.

અમે પૂછ્યું વિજયભાઈ, આ ધાર્મિક પુસ્તકો? તો વિજયભાઈએ સહજતાથી કહ્યું, ‘દરેક ધર્મની આગવી ઓળખ અને ફિલોસોફી છે. પરંતુ અંતે એ વાતો માનવતા પર આવીને અટકી જાય છે. હું જૈન છું. પર્યુષણ વખતે સ્તવન કરું છું અને સંવત્સરીનું પ્રતિક્રમણ નિયમિત કરું છું. પરંતુ હું દરેક ધર્મમાં એટલી જ આસ્થા ધરાવું છું. મારી સોમનાથદાદામાં પણ એટલી જ શ્રદ્ધા છે. રાજકોટના શિવમંદિરમાં અંજલિ પહેલાં પૂજા કરે છે. આ ક્રમ અમે રાજકોટ હોઈએ ત્યારે અચૂક જળવાઈ રહે છે. હું પારસી ધર્મગુરૂઓ પાસેથી પણ કંઈક શીખું છું તો દાઉદી વોરા પાસેથી પણ ધર્મ શીખું છું. તો ગુરુદ્વારામાં જઈને પણ દર્શન કરું છું. એટલે જેટલી શ્રદ્ધા હું પાલિતાણામાં રાખું છું એટલી જ શ્રદ્ધા હું અન્ય ધર્મોમાં પણ રાખું છું. હું ધર્મના કોઈ વાડામાં બંધાતો નથી અને કોઈને બાંધતો પણ નથી.’

વિજયભાઈની વિશાળ લાઇબ્રેરીમાં પુસ્તકોનું કલેક્શન જોઈને થોડીવાર અચંબામાં પડી જવાયું. તત્ત્વજ્ઞાન, ધર્મ, રાજકારણ અને મહાપુરુષોના જીવન પર આધારિત પુસ્તકો નજીકથી જોવાનો લહાવો અનેરો હતો. લાઇબ્રેરીમાંથી બહાર નીકળતા વિજયભાઈએ પ્રોમિસ કર્યું કે ગાંધીજીની સ્કૂલના રિનોવેશન પછી ગાંધીજીના રેર ફોટોગ્રાફ્સવાળું પુસ્તક હું તમને જરૂર ભેટ આપીશ. ભારતીય સંસ્કૃતિ પ્રમાણે ઘરના દરવાજે મૂકવા આવતા તેમણે કહ્યું કે ‘એ પુસ્તકની ડિઝાઇન બને એટલે ગિફ્ટમાં આપીશ.’ સારા પુસ્તકની ગિફ્ટની આશાએ પરત ફરતા થયું કે ચાલો આવનારા દિવસોમાં રાજકોટમાં ગાંધી આશ્રમ જેવું એક ભવ્ય સ્થળ હશે અને ગાંધીજીને સમજવા અમદાવાદથી રાજકોટ તો જવું જ પડશે.

કૉકટેલ ઝિંદગી
કૉકટેલ ઝિંદગી

કૉકટેલ ઝિંદગી - ગુજરાતી પત્રકારત્વમાં ઈન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ધરાવતું સૌપ્રથમ લાઈફ સ્ટાઈલ મેગેઝીન.

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.

‘Cocktail Zindagi’ is not just a publication, it is a journey in itself in which you play an important character. We work to bring you stories not only from the crème de la crème but also from the grass root level.We also write content that portrays the beautiful shades of life, thus the name ‘Cocktail Zindagi’.